H πρόσφατη απόφαση του ΣτΕ για τις αξιώσεις αποζημίωσης πολιτών που αποδεικνύουν βλάβη της υγείας τους από τη νόμιμη διενέργεια εμβολιασμού, έχει ενδιαφέρον ως προς ένα κυρίως σημείο: τον συσχετισμό της με την πολυσυζητημένη «υποχρεωτικότητα» εμβολίων. Ερωτάται, δηλαδή: αν υποθέσουμε ότι το κράτος επιβάλλει την αναγκαστική διενέργεια εμβολιασμού υπό την απειλή κυρώσεων για όποιον δεν συμμορφώνεται (προστίμου, μη εγγραφής στο σχολείο, απόλυσης κ.λπ.), θα μπορεί να ικανοποιηθεί εκείνος που αποδεδειγμένα έπαθε βλάβη στην υγεία του, με γνώμονα την απόφαση αυτή;
Η απάντηση, κατά τη γνώμη μου, είναι αρνητική, απλώς διότι στην περίπτωση αυτή δεν αντιμετωπίζουμε βλάβη από νόμιμη πράξη. Ο εμβολιασμός ως ιατρική πράξη προϋποθέτει πάντοτε τη συναίνεση ύστερα από ενημέρωση του προσώπου και δεν μπορεί να επιβάλλεται καταναγκαστικά. Στις περιπτώσεις κινδύνου για τη δημόσια υγεία, δικαιολογούνται μόνο μέτρα περιορισμού της κίνησης των μη εμβολιασμένων προσώπων (άρθ. 5 παρ. 4 Σ. και η εκεί ερμηνευτική δήλωση), πρωτίστως για την προστασία της δικής τους υγείας. Επομένως, ο υποτιθέμενος νόμος περί υποχρεωτικότητας θα ήταν αντισυνταγματικός και η βασισμένη σε αυτόν πράξη εμβολιασμού που επέφερε τη ζημιά, «παράνομη» και όχι νόμιμη. Αποζημίωση λοιπόν θα καταλογισθεί, αλλά με βάση την παρανομία (εν όψει της αντισυνταγματικότητας) και όχι τη νομιμότητα της εν λόγω πράξης, κατά τη συνηθισμένη εφαρμογή των διατάξεων περί ευθύνης του Δημοσίου.
Η διάκριση μεταξύ «νόμιμων» και «παράνομων» πράξεων και η αναγνώριση αξιώσεων αποζημίωσης για τις πρώτες, φαίνεται να υπονοεί ότι, σε ειρηνική εποχή, ο νόμος μπορεί να θέτει τους πολίτες σε κίνδυνο, ακόμη και παρά τη θέλησή τους, ακόμη και αν ο κίνδυνος μπορεί να σημαίνει θάνατο(!). Υποψιάζομαι ότι κάτι τέτοιο θα φθάσει να δικαιολογεί σημαντικά χαμηλότερο ύψος αποζημίωσης για τους θιγόμενους, απ’ ό,τι συμβαίνει με τις παράνομες πράξεις του Δημοσίου.
Γι’ αυτό χρειάζεται να είμαστε υποψιασμένοι: α) «νόμιμες» είναι μόνον οι πράξεις που βασίζονται σε αναμφισβήτητα συνταγματικούς νόμους, όχι όποιες καλύπτονται από τη νομιμοφάνεια αυθαίρετων αποφάσεων κρατικών οργάνων και β) οπωσδήποτε το κράτος δεν μπορεί να εκθέτει καταναγκαστικά τους πολίτες του σε κινδύνους «για το καλό τους»…
Τάκης Βιδάλης
Συνταγματολόγος
