Έχουν ήδη περάσει 12 χρόνια από το προηγούμενο σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο του 2008, το οποίο απέκλεισε τη δυνατότητα των λεγόμενων μαζικών νομιμοποιήσεων υπηκόων τρίτων χωρών, οι οποίες είχαν λάβει χώρα σε διάφορα κράτη μέλη στις αρχές τις προηγούμενης δεκαετίας. Η εν λόγω συμφωνία στην πράξη οδήγησε αναπόδραστα στο εξής: τη χρησιμοποίηση της διαδικασίας ασύλου, ως αποκλειστικού σχεδόν τρόπου νομιμοποίησης της διαμονής χιλιάδων υπηκόων τρίτων χωρών, μη δικαιούχων διεθνούς προστασίας που επιθυμούσαν να παραμείνουν και να εργαστούν νόμιμα στη χώρα μας, αλλά που δεν είχαν εκ των πραγμάτων πρόσβαση σε κάποια νόμιμη δίοδο εισόδου στην επικράτεια.
Στη συνέχεια διάφορες διατάξεις, είτε στον ν. 3386/2005, είτε στο ν. 4251/2014 είτε και στο νόμο 4375/2016, προσπαθώντας να αντιμετωπίσουν το ζήτημα, δύνατο να χορηγήσουν άδειες διαμονής για εξαιρετικούς ή ανθρωπιστικούς λόγους, οι οποίοι αποτέλεσαν στην πραγματικότητα έμμεσες νομιμοποιήσεις – γέφυρες μεταξύ της διαδικασίας ασύλου και της νομοθεσίας για τη λεγόμενη «νόμιμη μετανάστευση». Ιδίως στην περίπτωση της χώρας μας, η δυνατότητα νόμιμης εισόδου στην ουσία υφίσταται μόνο για τους επενδυτές (golden visa) ή και οικονομικά ανεξάρτητα άτομα (FIP), ενώ ένας μεγάλος αριθμός μεταναστών χωρίς νόμιμη διαμονή απασχολείται σε καθεστώς αδήλωτης εργασίας.
Το νέο σύμφωνο τύποις περιλαμβάνει και τον όρο «μετανάστευση» καθώς όλες οι ρυθμίσεις του εκκινούν και καταλήγουν στο δίπολο: διεθνής προστασία ή επιστροφή, παραγνωρίζοντας το γεγονός ότι τα όρια μεταξύ νόμιμης και παράνομης διαμονής είναι ασαφή, ενώ υπάρχουν χιλιάδες περιπτώσεις υπηκόων τρίτων χωρών , οι οποίοι δεν δύνανται να επιστραφούν για νομικούς ή πραγματικούς λόγους (unremovables).
Κατ’ ουσίαν, λοιπόν, το νέο σύμφωνο εμμένει στην ίδια αποτυχημένη συνταγή που θέσπισε το προηγούμενο, εξαιτίας του οποίου χιλιάδες μετανάστες στην Ε.Ε. ζουν και εργάζονται σε μια κατάσταση limbo και είναι ευάλωτοι σε κάθε είδους παραβίαση των δικαιωμάτων τους. Ιδίως την περίοδο της πανδημίας Covid-19 θα περίμενε κανείς ότι τα διδάγματα της πραγματικότητας θα λαμβάνονταν σοβαρά υπόψην, ώστε να εκκινήσουν συζητήσεις για μια πιο ρεαλιστική-ολιστική προσέγγιση του φαινόμενου της μετανάστευσης στην Ε.Ε.
Τον Απρίλιο του 2020, εν μέσω της πανδημίας Covid-19, η ίδια η Επιτροπή εξάλλου υπογράμμισε ότι «τα κράτη μέλη έχουν ευρεία διακριτική ευχέρεια να χορηγούν άδεια διαμονής ή άλλη άδεια που προσφέρει το δικαίωμα διαμονής σε παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών για συμπονετικούς, ανθρωπιστικούς ή άλλους λόγους, όπως προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 4 της οδηγίας 2008/115 / ΕΚ («οδηγία για την επιστροφή»)…
Βασίλης Κερασιώτης
Δικηγόρος παρ Αρείω Πάγω, Διευθυντής HIAS ΕΛΛΑΔΟΣ
