Search
Close this search box.
Στην πρόσφατη περίπτωση της επίταξης οικοπέδων σε νησιά για τη δημιουργία χώρων εγκατάστασης μεταναστών oι συνταγματικές προϋποθέσεις της επίταξης - έκτακτη, δημόσια, επείγουσα, πρόσκαιρη ανάγκη - φαίνονται να πληρούνται, ιδίως από τη στιγμή που η κυβέρνηση επικαλέστηκε ρητά όχι μόνο την κοινωνική αναταραχή σε περιοχές μαζικής υποδοχής μεταναστών-προσφύγων αλλά και απειλές κατά της δημόσιας υγιεινής.

Το άρθρο 18 παρ. 3 του Συντάγματος προβλέπει και ρυθμίζει δύο είδη επιτάξεως πραγμάτων: «πολιτικής», δηλαδή εν καιρώ ειρήνης, καθώς και στρατιωτικής, «σε περίπτωση πολέμου ή επιστράτευσης». Και τα δυο είδη πραγματώνονται μέσω προσωρινής αποστέρησης της χρήσης περιουσίας, με μονομερή πράξη του κράτους, προς το σκοπό ικανοποίησης έκτακτης δημόσιας ανάγκης.

Η επίταξη προσωπικών υπηρεσιών προβλέπεται, με παρεμφερείς προϋποθέσεις (πόλεμος ή επιστράτευση, άμυνα της χώρας, θεομηνία, κίνδυνος της δημόσιας υγείας, καθώς και ικανοποίηση τοπικών αναγκών, προκειμένου περί οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης), στο άρθρο 22 παρ. 4 του Συντάγματος. Ο ν. 3536/2007 περί «ρυθμίσεων για την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών σε περίοδο ειρήνης» συμπληρώνει και εξειδικεύει το συνταγματικό πλαίσιο της επίταξης.

Η πολιτική επίταξη

Η «πολιτική» επίταξη συνίσταται στην προσωρινή αποστέρηση χρήσεως και καρπώσεως ιδιοκτησίας,  που λαμβάνει, ειδικά για τα ακίνητα, τη μορφή αναγκαστικής εισφοράς γης. Επιτρέπεται μόνο για «θεραπεία άμεσης κοινωνικής ανάγκης που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη και υγεία». Η πλήρωση ή όχι, σε κάθε ειδική περίπτωση, της εν λόγω προϋπόθεσης, το αν συντρέχει δηλαδή ανάγκη που να είναι «άμεση», «κοινωνική» (δημόσια) και «επικίνδυνη», είναι δικαστικά ελέγξιμη. Οι έννοιες «δημόσια τάξη» και «δημόσια υγεία» πρέπει, κατά τη θεωρία, να ερμηνεύονται στενά, στην πράξη, πάντως, αυτό δεν είναι πάντα απλό. Η πρόκληση, διάδοση και μετάδοση λοιμωδών ή μολυσματικών ασθενειών βρίσκονται στον πυρήνα της «απειλής κατά της δημόσιας υγείας».

Η επίταξη και η έννοια του ευλόγου χρόνου

Ως εκ φύσεως προσωρινό μέτρο, η επίταξη συνδέεται με την έννοια του «ευλόγου χρόνου», του διαστήματος δηλαδή εντός του οποίου δεν είναι δυνατή η οριστική αντιμετώπιση της έκτακτης ανάγκης. Ο εύλογος κρίνεται, κατά τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, ανά περίπτωση, που πάντως συνήθως δεν μπορεί να υπερβαίνει την πενταετία. Αν και δεν απαιτείται αποζημίωση από το Σύνταγμα, η νομοθεσία (ν. 4442/1929, όπως ισχύει) προβλέπει αποζημίωση που καλύπτει όμως μόνο τη θετική ζημία. Κάποιο είδος αποζημίωσης μπορεί να προβλέπει και η ίδια η κρατική πράξη που επιβάλλει την επίταξη.  

Οι μετανάστες και η επίταξη οικοπέδων σε νησιά

Στην πρόσφατη περίπτωση της επίταξης οικοπέδων σε νησιά για τη δημιουργία χώρων εγκατάστασης μεταναστών, υπήρχαν οι ιδιαιτερότητες της λήψης της απόφασης μέσω Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου, καθώς και της πρόβλεψης μελλοντικής αλλά εντός δήλης προθεσμίας (δυο μηνών από τη δημοσίευση της απόφασης) και με ειδική διαδικασία (περιγραφόμενη στην ΠΝΠ) αποζημίωσης. 

Οι συνταγματικές προϋποθέσεις της επίταξης – έκτακτη, δημόσια, επείγουσα, πρόσκαιρη ανάγκη – φαίνονται να πληρούνται, ιδίως από τη στιγμή που η κυβέρνηση επικαλέστηκε ρητά όχι μόνο την κοινωνική αναταραχή σε περιοχές μαζικής υποδοχής μεταναστών-προσφύγων αλλά και απειλές κατά της δημόσιας υγιεινής. Το ζήτημα του εάν τελικώς θα υλοποιηθεί το συγκεκριμένο σχέδιο επίταξης εκφεύγει του νομικού σχολιασμού.

Κώστας Μποτόπουλος
Συνταγματολόγος

Σου άρεσε το άρθρο, αλλά σου δημιούργησε νέες απορίες;

Έχεις και άλλα ερωτήματα που σε απασχολούν σε σχέση με το Σύνταγμα, τους Θεσμούς, τα δικαιώματα και τη λειτουργία της Δημοκρατίας;

Σχετικά Άρθρα

Ομιλία Έφης Αχτσιόγλου – Παρουσίαση πανελλαδικής έρευνας κοινής γνώμης για το Σύνταγμα

Διαβάστε την ομιλία της Βουλευτή Επικρατείας, Έφης Αχτσιόγλου, στην ανοιχτή εκδήλωση παρουσίασης της πανελλαδικής έρευνας κοινής γνώμης για το Σύνταγμα που διοργάνωσαν το ΚΕΣΔ – Ίδρυμα Τσάτσου και το Syntagma Watch στις 19 Ιανουαρίου 2023.

Περισσότερα

Προϋπολογισμός, απολογισμός, γενικός ισολογισμός του Κράτους / Δεκάλεπτα Μαθήματα για το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ (43ο video-podcast)

Στο 43ο Βίντεο-Μάθημα της ειδικής εκπαιδευτικής ενότητας Δεκάλεπτα Μαθήματα για το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ, η Ευαγγελία-Ελισάβετ Κουλουμπίνη αναλύει το άρθρο 79 του Συντάγματος, το οποίο περιγράφει τη διαδικασία κατάρτισης και ψήφισης του προϋπολογισμού, του απολογισμού, αλλά και του γενικού ισολογισμού του Κράτους.

Περισσότερα

Το μεταναστευτικό ως πεδίο δικαίου της ανάγκης

H αντιμετώπιση του «μεταναστευτικού ζητήματος» από την κυβέρνηση με πρόσφατη (ΦΕΚ Α, αρ. φυλλ. 28, από 10.2.2020) έκδοση Προεδρικού Διατάγματος που περιέχει πράξη νομοθετικού περιεχομένου δεν μπορεί, από θεσμική άποψη, παρά να νοηθεί και να λειτουργήσει ως «πυροσβεστικός», να ισχύσει δηλαδή έως ότου ληφθούν, με την κανονική νομοθετική διαδικασία, τα άλλου είδους μέτρα που επιβάλλουν οι περιστάσεις –και όχι να τα υποκαταστήσει.

Περισσότερα

Θέλεις να μαθαίνεις

πρώτος τα νέα μας;

Αν σε ενδιαφέρει να ενημερώνεσαι άμεσα για τις νέες δημοσιεύσεις και τις δράσεις του Syntagma Watch, τότε εγγράψου στο newsletter μας!

Αυτός ο ιστότοπος για τη διευκόλυνση της λειτουργίας του και προκειμένου να σας παρέχει μια προσωποποιημένη εμπειρία χρησιμοποιεί cookies. Για να ενημερωθείτε για τη χρήση των cookies και τις σχετικές ρυθμίσεις μπορείτε να επιλέξετε εδώ

JOIN THE CLUB!

It’s easy: all we need is your email & your eternal love. But we’ll settle for your email.

Subscribe

* indicates required
Email Format

Please select all the ways you would like to hear from Syntagma Watch:

You can unsubscribe at any time by clicking the link in the footer of our emails. For information about our privacy practices, please visit our website.

We use Mailchimp as our marketing platform. By clicking below to subscribe, you acknowledge that your information will be transferred to Mailchimp for processing. Learn more about Mailchimp's privacy practices here.