Search
Close this search box.

Δεδηλωμένη και σχηματισμός (συμμαχικής) Κυβέρνησης στην Ολλανδία

Ο Απόστολος Βλαχογιάννης εξετάζει το συνταγματικό πλαίσιο για τον σχηματισμό Κυβέρνησης στην Ολλανδία, με αφορμή τις πρόσφατες εκλογές.

Μετά τον «σεισμό» που προκάλεσαν τα εκλογικά αποτελέσματα στην Ολλανδία στις 22 Νοεμβρίου 2023 και την ανάδειξη του ακροδεξιού λαϊκιστικού Κόμματος Ελευθερίας του Γκερτ Βίλντερς σε πρώτη δύναμη[1], η διαδικασία σχηματισμού συμμαχικής Κυβέρνησης και το ερώτημα αν το Κόμμα Ελευθερίας θα συμμετέχει σε αυτή απέκτησαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Χρήσιμο θα ήταν επομένως να εξετάσουμε το συνταγματικό πλαίσιο σχηματισμού Κυβέρνησης στην Ολλανδία, το οποίο έχει διαμορφωθεί ιστορικά και παγιωθεί. Το πλαίσιο είναι αρκετά οργανωμένο, χωρίς ωστόσο να υπάρχει οποιαδήποτε ρητή συνταγματική πρόβλεψη. Το Σύνταγμα δεν αναφέρει τίποτα για τη διαδικασία σχηματισμού Κυβέρνησης. Πρόκειται για άγραφους κανόνες και συνταγματικό έθιμο, στο οποίο βασίζεται το ολλανδικό κοινοβουλευτικό πολίτευμα[2].

Ποτέ έως τώρα κόμμα δεν έχει καταφέρει να λάβει ποσοστό άνω του 50% των ψήφων, ώστε να διαθέτει τη στήριξη της απόλυτης πλειοψηφίας των μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων (76 σε σύνολο 150). Συνεπώς, πάντα μιλάμε για συμμαχική Κυβέρνηση στην Ολλανδία. H διαδικασία σχηματισμού της περιλαμβάνει συνήθως τα εξής στάδια:

  • Ορισμός ενός (ή και περισσότερών ενίοτε) έμπειρου πολιτικά προσώπου από τα κόμματα και τον/την Πρόεδρο της Βουλής, που προετοιμάζει το έδαφος διερευνώντας άτυπα τα διάφορα πιθανά σενάρια συνεργασίας μεταξύ κομμάτων τις αμέσως επόμενες ημέρες μετά τις εκλογές («ανιχνευτής»).
  • Εντός εβδομάδας από τις εκλογές διορίζεται από το Κοινοβούλιο (Βουλή των Αντιπροσώπων), μετά από σχετική συζήτηση, πρόσωπο που διεξάγει λεπτομερέστατες διαπραγματεύσεις μεταξύ των επικρατέστερων συνδυασμών κομμάτων, εντός των ορίων της εντολής που του δίνεται από το Κοινοβούλιο, και συνήθως καταρτίζει και την προγραμματική συμφωνία μεταξύ των κομμάτων (informateur). Η συμφωνία αυτή είναι εξαιρετικά σημαντική (και πολυσέλιδη) και εγκρίνεται κατά κανόνα εκ των προτέρων από τα κόμματα που πρόκειται να συνεργαστούν.
  • Μόνο εφόσον εντοπιστεί πιθανό σενάριο συνεργασίας δίνεται από το Κοινοβούλιο, κατόπιν πρότασης του informateur, επίσημα διερευνητική εντολή ή εντολή σχηματισμού Κυβέρνησης (ανάλογα με την ωριμότητα των διαπραγματεύσεων), συνήθως στον αρχηγό του πρώτου κόμματος ή στον αρχηγό του δεύτερου (formateur). Κατά συνθήκη του πολιτεύματος, ο αρχηγός του μεγαλύτερου σε δύναμη κόμματος είναι και ο επόμενος Πρωθυπουργός.
  • Μετά τον σχηματισμό της Κυβέρνησης – η όλη διαδικασία μπορεί να διαρκέσει έως και χρόνο, κάθε μέλος της επιβεβαιώνει τη στήριξή του σε αυτή και ορκίζεται από τον Βασιλιά. Ο Πρωθυπουργός παρουσιάζει, ενώπιον του Κοινοβουλίου, τις προγραμματικές δηλώσεις της Κυβέρνησής του, που βασίζονται στην προγραμματική συμφωνία των κομμάτων που τη συναπαρτίζουν και λαμβάνει ψήφο εμπιστοσύνης.

Διαπιστώνουμε δηλαδή, υπό το φως και του δικού μας Συντάγματος, ότι η προγραμματική σύγκλιση των κομμάτων που θα σχηματίσουν συμμαχική Κυβέρνηση είναι θεσμοθετημένη αλλά όχι συνταγματικά τυποποιημένη, κάτι που εξάλλου παρατηρείται στα περισσότερα κοινοβουλευτικά πολιτεύματα. Δεν λειτουργεί επομένως υπό τις ασφυκτικές προθεσμίες του δικού μας άρθρου 37 Σ ούτε τα βήματα είναι κάθε φορά εκ των προτέρων δεδομένα. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει οδοδείκτης, και μάλιστα αρκετά σαφής και πλήρης, απλώς είναι εθιμικά διαμορφωμένος.

Αξιοσημείωτη είναι η απουσία πλέον, μετά την αλλαγή του Κανονισμού της Βουλής, οποιασδήποτε παρέμβασης του Βασιλιά και η «αυτορρύθμιση» της διαδικασίας από το Κοινοβούλιο. Χαρακτηριστικά, πριν από το 2012 τον informateur διόριζε ο Μονάρχης, ο οποίος έπαιζε σημαντικό ρόλο στη διαδικασία, ανάλογο με αυτόν της δικής μας ΠτΔ.

Επίσης, πρωτίστως λόγω του εκλογικού νόμου, η πολιτική πρωτοκαθεδρία του πρώτου κόμματος δεν είναι αυτονόητη, ούτε εξάλλου η συμμετοχή του στην Κυβέρνηση. Σπάνια βέβαια παρατηρείται μη συμμετοχή του εν τέλει, αν και στην περίπτωση Βίλντερς-Κόμματος Ελευθερίας κάτι τέτοιο δεν μπορεί να αποκλειστεί ως ενδεχόμενο. Αντίστοιχη περίπτωση είχε συμβεί και το 1977, όταν τις εκλογές κέρδισε το Εργατικό Κόμμα, αλλά Κυβέρνηση σχηματίστηκε από άλλα κόμματα.

Τέλος, η δεδηλωμένη προφανώς πρέπει να υπάρχει και να μπορεί να διαπιστωθεί κατά το στάδιο που προηγείται του σχηματισμού Κυβέρνησης – εκεί εξάλλου αποσκοπεί η όλη διαδικασία, ενώ αποτυπώνεται κατόπιν σε ψηφοφορία, η οποία πάλι προβλέπεται εθιμικά (πρβλ. άρθρο 84 ελληνικού Σ). Έχει συμβεί μάλιστα κατά το παρελθόν (1939), να μην δοθεί ψήφος εμπιστοσύνης σε νεοσχηματισθείσα κυβέρνηση. Πλέον, όμως, λόγω συμμετοχής του Κοινοβουλίου στη διαδικασία και της στενής εποπτείας που ασκεί σε αυτή, ένα τέτοιο σενάριο φαντάζει αρκετά δύσκολο.

Αποστόλης Βλαχογιάννης
Διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου


Υποσημειώσεις:

[1] https://www.politico.eu/article/geert-wilders-seeks-coalition-allies-after-seismic-dutch-election/?utm_source=Facebook&utm_medium=social&fbclid=IwAR1hNqzdJ2HXHaJ4NzpGPBn9bU5fH5Izk7d4tmbN7kq9OsekRAST4Un7N04.

[2] Πληροφορίες αντλούνται από τους επίσημους ιστοτόπους της ολλανδικής Κυβέρνησης (https://www.government.nl/) και της Βουλής των Αντιπροσώπων (https://www.houseofrepresentatives.nl).

Σου άρεσε το άρθρο, αλλά σου δημιούργησε νέες απορίες;

Έχεις και άλλα ερωτήματα που σε απασχολούν σε σχέση με το Σύνταγμα, τους Θεσμούς, τα δικαιώματα και τη λειτουργία της Δημοκρατίας;

Σχετικά Άρθρα

Τα Συνταγματικά Ζητήματα της περασμένης εβδομάδας (13-19 Μαΐου 2019)

Πόση ανοχή πρέπει να δείχνει η δημοκρατία στους εχθρούς της; Γιατί δεν μπορεί ένα κανάλι να αρνηθεί να δώσει χρόνο στη Χρυσή Αυγή; Πού βασίζεται η νομική ρύθμιση της άμβλωσης σε ένα φιλελεύθερο κράτος δικαίου;

Περισσότερα

Πώς μπορεί να προσφερθεί δωρεάν δημοσιότητα σε έναν κρατούμενο; Το Έγγραφο της Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου προς τον Πρόεδρο της Βουλής των Ελλήνων για την άρση της ασυλίας των 11 Βουλευτών του κόμματος «Σπαρτιάτες»

Ποιες οι πιθανές συνέπειες για τους βουλευτές των Σπαρτιατών από την προκαταρκτική εξέταση της Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου; Πώς επηρεάζει η εξέλιξη αυτή τη δημοσιότητα του Κασιδιάρη; Ο Χαράλαμπος Τσιλιώτης απαντά.

Περισσότερα

Tsatsos Foundation Forum 2022: Το μέλλον της εργασίας και της ευημερίας (video)

Ο Πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου – Ιδρύματος Θεμιστοκλή & Δημήτρη Τσάτσου, Ξενοφών Κοντιάδης, συνομιλεί με τον Sir Χριστόφορο Πισσαρίδη για τις νέες μορφές απασχόλησης και την ευημερία στην εργασία.

Περισσότερα

Θέλεις να μαθαίνεις

πρώτος τα νέα μας;

Αν σε ενδιαφέρει να ενημερώνεσαι άμεσα για τις νέες δημοσιεύσεις και τις δράσεις του Syntagma Watch, τότε εγγράψου στο newsletter μας!

Αυτός ο ιστότοπος για τη διευκόλυνση της λειτουργίας του και προκειμένου να σας παρέχει μια προσωποποιημένη εμπειρία χρησιμοποιεί cookies. Για να ενημερωθείτε για τη χρήση των cookies και τις σχετικές ρυθμίσεις μπορείτε να επιλέξετε εδώ

JOIN THE CLUB!

It’s easy: all we need is your email & your eternal love. But we’ll settle for your email.

Subscribe

* indicates required
Email Format

Please select all the ways you would like to hear from Syntagma Watch:

You can unsubscribe at any time by clicking the link in the footer of our emails. For information about our privacy practices, please visit our website.

We use Mailchimp as our marketing platform. By clicking below to subscribe, you acknowledge that your information will be transferred to Mailchimp for processing. Learn more about Mailchimp's privacy practices here.