Search
Close this search box.

Προστασία αιγιαλού και παράκτιων οικοσυστημάτων με τον Ν. 5092/2024

Ο Παναγιώτης Γαλάνης αναλύει τις ρυθμίσεις του νέου νόμου 5092/2024 για την αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας στις παράκτιες περιοχές.

Προσφάτως τέθηκε σε ισχύ ο Ν. 5092/2024 (όπως ισχύει μετά τον Ν. 5106/2024) για την αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας στις παραθαλάσσιες περιοχές που περιλαμβάνει ρυθμίσεις για την ελεύθερη πρόσβαση των πολιτών στις παραλίες, την αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας με διαφάνεια, την προστασία του περιβάλλοντος, την αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος, τον σεβασμό και την ασφάλεια των λουόμενων, την ένταση των ελέγχων και την επιβολή αυστηρών κυρώσεων στους παραβάτες. Σύμφωνα με το ΥΠΕΘΟ, ο σκοπός θέσπισής του σχετίζεται με τη στόχευση οι νέες μισθώσεις που θα συναφθούν για το 2024 (και εξής) να διέπονται από τους νέους κανόνες αναφορικά, μεταξύ άλλων, με τις ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ των παραχωρήσεων, το μέγιστο εμβαδόν της παραλίας που επιτρέπεται να παραχωρείται προς εκμετάλλευση και τη διασφάλιση απάτητων παραλιών όπου αυτό επιβάλλεται.

Οι νέες ρυθμίσεις για τον αιγιαλό και την παραλία διαρθρώνονται σε πέντε άξονες που περιλαμβάνουν γενικότερα:

1. Διατάξεις για την προστασία των αιγιαλών με διαβάθμιση που περιλαμβάνει και τις «απάτητες παραλίες» και για τη διασφάλιση της ελεύθερης πρόσβασης των πολιτών.

2. Κεντρική εκτέλεση των διαγωνισμών παραχώρησης από την Κτηματική Υπηρεσία του Δημοσίου, με διαφανή ηλεκτρονική διαδικασία.

3. Θέσπιση νέων υποχρεώσεων των παραχωρησιούχων για την εξυπηρέτηση του κοινού, την ασφάλεια των λουόμενων και την προστασία του περιβάλλοντος.

4. Παρεμβάσεις για πιο αποτελεσματικούς ελέγχους και διευκόλυνση των καταγγελιών από τους πολίτες με αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας.

5. Αυστηρές ποινές (πρόστιμα και ποινικές κυρώσεις) για τους παραβάτες.

Οι νέες διατάξεις προβλέπουν ειδικότερα ρυθμίσεις για την προστασία των αιγιαλών. Τίθενται συλλήβδην όρια στις παραχωρούμενες εκτάσεις προκειμένου να διασφαλίζεται η πρόσβαση του συνόλου των πολιτών και ελεύθερος χώρος για τους λουόμενους που δεν χρησιμοποιούν τις εγκαταστάσεις των παραχωρησιούχων είτε όχι.

Ειδικότερα:

  • Σε όλες τις περιπτώσεις τουλάχιστον το 50% της παραλίας πρέπει να είναι ελεύθερο. Συγκεκριμένα ορίζεται ότι: Το σύνολο των τμημάτων αιγιαλού και παραλίας που παραχωρούνται δεν καλύπτει περισσότερο από 50% του εμβαδού ή του μήκους του μετώπου.
  • Το εμβαδόν κάθε παραχώρησης δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 500 τετραγωνικά μέτρα. Τα ομπρελοκαθίσματα μπορούν να καταλαμβάνουν μέχρι 60% της παραχωρούμενης έκτασης (30% αν πρόκειται για προστατευόμενους αιγιαλούς και παραλίες, δηλαδή παραλίες που βρίσκονται σε περιοχές Natura και δεν έχουν χαρακτηρισθεί απάτητες). Μεταξύ των παραχωρήσεων πρέπει να μεσολαβεί απόσταση τουλάχιστον 6 μέτρων (3 μέτρα σε κάθε πλευρά) και τα ομπρελοκαθίσματα πρέπει να απέχουν από τη θάλασσα τουλάχιστον 4 μέτρα.
  • Δεν επιτρέπεται παραχώρηση αιγιαλού και παραλίας όταν το μήκος ή πλάτος τους είναι μικρότερο των 4 μέτρων ή όταν το συνολικό εμβαδόν του διακριτού τμήματος αιγιαλού είναι μικρότερο από 150 τμ.
  • Ορίζεται ότι ο παλαιός αιγιαλός που συνορεύει με απάτητες παραλίες είναι κοινόχρηστος ενώ τα υπόλοιπα τμήματα του παλαιού αιγιαλού επανέρχονται στην ιδιωτική περιουσία του Δημοσίου και θα μπορούν να αξιοποιούνται από την ΕΤΑΔ. Διευκρινίζεται ότι ο καθορισμός ή επανακαθορισμός παλαιού αιγιαλού δεν θίγει εμπράγματα δικαιώματα, τα οποία έχουν κτηθεί ή αναγνωρισθεί με συμβολαιογραφικό ή άλλο δημόσιο έγγραφο.
  • Καθιερώνονται οι αιγιαλοί και παραλίες υψηλής προστασίας («απάτητες παραλίες») που βρίσκονται σε περιοχές Natura και για τις οποίες θα απαγορεύεται η παραχώρηση και κατ’ επέκταση η τοποθέτηση ομπρελών, ξαπλωστρών κλπ. Οι απάτητες παραλίες θα καθοριστούν με κοινή απόφαση των υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας ύστερα από εισήγηση του ΟΦΥΠΕΚΑ και πρόταση του προϊσταμένου της Γενικής Διεύθυνσης Περιβαλλοντικής Πολιτικής. Στα κριτήρια χαρακτηρισμού περιλαμβάνονται η σημαντική παρουσία σε αυτές φυσικών τύπων οικοτόπων που προστατεύονται από την ενωσιακή ή την εθνική νομοθεσία, σπάνιων ενδημικών ειδών χλωρίδας και πανίδας, η επιτέλεση σημαντικών οικολογικών λειτουργιών για προστατευόμενα είδη, ο χαρακτηρισμός τους ως Καίριες Περιοχές Βιοποικιλότητας, όπως και εν γένει η παρουσία σημαντικών οικοσυστημάτων που χρήζουν προστασίας και διατήρησης ή αποκατάστασης.
  • Επεκτείνονται στα Δωδεκάνησα (όπου ίσχυε διαφορετικό καθεστώς), οι κανόνες για την οριοθέτηση και προστασία του αιγιαλού που θεσπίζονται με το σχέδιο νόμου.

Περαιτέρω, προβλέπεται κεντρική εκτέλεση των διαγωνισμών παραχώρησης από την Κτηματική Υπηρεσία του Δημοσίου, με ηλεκτρονική διαδικασία. Οι δημοπρασίες θα γίνονται από την Κτηματική Υπηρεσία (όχι από τους Δήμους) μέχρι τις 31 Μαρτίου κάθε έτους, σε ηλεκτρονική πλατφόρμα προκειμένου να διασφαλίζεται απλούστευση της διαδικασίας, τυποποίηση, διαφάνεια και ταχύτητα. Στην πλατφόρμα θα αναρτώνται τα στοιχεία (συντεταγμένες, πολύγωνο και αεροφωτογραφίες) κάθε παραχώρησης, η διάρκεια, οι όροι της παραχώρησης, και ιδίως ο χρόνος τοποθέτησης και απομάκρυνσης των κινητών στοιχείων κάθε χρονιά, 20 ημέρες πριν τη διεξαγωγή της δημοπρασίας. Θεσπίζεται ελάχιστο τίμημα που προκύπτει από μαθηματικό τύπο με βάση τις αντικειμενικές αξίες της περιοχής, συντελεστή βαρύτητας της δραστηριότητας και τον συντελεστή βαρύτητας του αιγιαλού ανάλογα με τα ειδικά χαρακτηριστικά της παραλίας. Μετά τη λήξη της πλειοδοτικής διαδικασίας, η ηλεκτρονική πλατφόρμα εξάγει με αυτοματοποιημένο τρόπο σχέδιο σύμβασης, το οποίο αποστέλλεται με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στον πλειοδότη. Οι Δήμοι θα εξακολουθήσουν να εισπράττουν το 60 % του ανταλλάγματος της παραχώρησης.

Ο νόμος αυτός παρουσιάζει συνοπτικώς τα εξής ενδιαφέροντα σημεία:

  1. «Απάτητες παραλίες» είναι παραλίες υψηλής προστασίας που βρίσκονται σε περιοχές Natura και για τις οποίες θα απαγορεύονται οι παραχωρήσεις και κατ’ επέκταση η τοποθέτηση ομπρελών, ξαπλωστρών κ.λπ. Οι απάτητες παραλίες θα καθοριστούν με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας με βάση τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής (π.χ. ύπαρξη προστατευόμενων οικοτόπων, σπάνια είδη χλωρίδας/πανίδας, χαρακτηρισμός τους ως βασικές περιοχές βιοποικιλότητας), στη συνέχεια με πρόταση του ΟΦΥΠΕΚΑ και του γενικού διευθυντή Περιβαλλοντικής Πολιτικής.
  2. Τοποθετείται πλαφόν στην επιφάνεια της παραχωρούμενης έκτασης: έως 500 τ.μ. κάθε παραχώρηση και όχι περισσότερο από το 50% της συνολικής έκτασης της παραλίας. Έτσι, αν μια παραλία έχει έκταση π.χ. 10 στρέμματα, τουλάχιστον 5 στρέμματα πρέπει να είναι δωρεάν.
  3. Περαιτέρω, τοποθετείται πλαφόν στον χώρο στον οποίο επιτρέπεται η τοποθέτηση ομπρελών, ξαπλώστρων κλπ. που είναι έως 60% της παραχωρούμενης έκτασης και 30% για περιοχές Natura.
  4. Αναπτύσσεται ηλεκτρονικό σύστημα υποβολής καταγγελιών για αυθαίρετες κατασκευές, δίχως όμως καμία διασφάλιση για άμεση κινητοποίηση των αρμόδιων αρχών προς άμεση απομάκρυνση των αυθαίρετων κατασκευών. Υιοθετούνται πλέον σύγχρονες τεχνικές λύσεις, όπως το QR code. Μία από τις υποχρεώσεις που προβλέπονται για τους παραχωρησιούχους είναι η ανάρτηση πινακίδας με την έκταση και τα λοιπά χαρακτηριστικά της παραχώρησης. Στην πινακίδα θα υπάρχει και QR code, μοναδικό για κάθε παραχώρηση που θα παραπέμπει σε πλατφόρμα υποδοχής καταγγελιών του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Το κάθε QR code θα αναρτάται στην ιστοσελίδα της Κτηματικής Υπηρεσίας Δημοσίου, του οικείου Δήμου καθώς και του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Σκανάροντας το QR code με την ειδική εφαρμογή (application) που θα διατίθεται δωρεάν, κάθε πολίτης θα μπορεί να δει το διάγραμμα του παραχωρούμενου αιγιαλού και να υποβάλει άμεσα καταγγελία αν διαπιστώσει υπέρβαση της παραχώρησης. Η εφαρμογή θα παρέχει τη δυνατότητα για άμεση αποστολή καταγγελίας και σε περίπτωση που δεν υπάρχει σήμανση επί του αιγιαλού ή της παραλίας. Αν δεν υπάρχει πινακίδα, ο πολίτης αντιλαμβάνεται άμεσα ότι η κατάληψη είναι αυθαίρετη. Περαιτέρω, οι έλεγχοι που θα πραγματοποιούνται χωρίς την επιτόπια παρουσία των ελεγκτών, μέσω drones και δορυφορικών λήψεων, με αποτέλεσμα να εποπτεύονται ευρύτερες περιοχές. Στόχος της κυβέρνησης είναι η συμμόρφωση και όχι η επιβολή ποινών, όμως σε κάθε παρανομία θα επιβάλλονται αυστηρές κυρώσεις. Πέραν αυτών, ο ελεγκτικός μηχανισμός ενισχύεται με μεικτά κλιμάκια ελέγχου στελεχών της Κτηματικής Υπηρεσίας του Δημοσίου, της ΕΛΑΣ, της ΑΑΔΕ, των Δήμων, Εισαγγελικών Αρχών, με επικεφαλής εισαγγελέα ή στέλεχος της Κτηματικής Υπηρεσίας του Δημοσίου.
  5. Αίρεται η απαγόρευση παραχώρησης των μικρών αιγιαλών (μήκος ή πλάτος μικρότερο των 5 μέτρων, ή έκταση μικρότερη των 150 τετραγωνικών), καθιστώντας ακόμα και αυτά τα πολύτιμα οικοσυστήματα διαθέσιμα προς ενδεχόμενη εμπορική εκμετάλλευση[1].
  6. Αφαιρούνται ουσιαστικές αρμοδιότητες από τους δήμους. Σε ό,τι αφορά την ηλεκτρονική μίσθωση, ότι η διαδικασία πρέπει να διεξαχθεί από τους οικείους δήμους, μέσω της ιστοσελίδας www.kede.gr, σε συνεργασία με το Gov.gr, βάσει του προηγούμενου της διόρθωσης πλατφόρμας των τετραγωνικών μέτρων κτιρίων, που υλοποιούνται από τους Δήμους. Ωστόσο, από μια άποψη, η απομάκρυνση της εν λόγω εξουσίας από τους Δήμους ουσιαστικά έρχεται σε αντίθεση με το άρθρο 102, παράγραφος 1 του Συντάγματος, καθώς η απλή παραχώρηση χρήσης του κοινόχρηστου αιγιαλού και της παραλίας είναι αδιαμφισβήτητη «τοπική υπόθεση» που, σύμφωνα με το Σύνταγμα, ανήκει στους ΟΤΑ και με την επιφύλαξη των ανωτέρω, η διαχείριση (και άρα η παραχώρηση χρήσης ως διαχειριστική πράξη) των παραλιών, ανήκει στους ΟΤΑ με «τεκμήριο αρμοδιότητας». Η εν λόγω διάταξη έρχεται σε αντίθεση και με το άρθρο 101 παράγραφος 4 του Συντάγματος καθώς συνιστά «ρυθμιστική ενέργεια» εκ μέρους του κοινού νομοθέτη, η οποία δεν λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών περιοχών.
  7. Η υποστελέχωση του ΕΕΠΔ δεν μπορεί να εγγυηθεί την επιτυχία της διαδικασίας και θα δημιουργήσει νέα προβλήματα, ενώ άλλοι ζήτησαν την άρση της διάταξης σφράγισης καταστήματος, η οποία προβλέπεται σε περιπτώσεις υποτροπής παράβασης.

Παναγιώτης Γαλάνης
Δικηγόρος, ΔΝ, Μεταδιδάκτωρ Νομικής ΕΚΠΑ


Υποσημειώσεις:

[1] Όπως επισήμαναν περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες (π.χ. Γαλλία, Ισπανία) εύλογα θεσπίζουν αδόμητες παράκτιες ζώνες που ξεκινούν από τα 100 μέτρα και φθάνουν μέχρι και στα 250 μέτρα από τον αιγιαλό, προωθώντας την απαιτούμενη προστασία των ακτών τους και αναγνωρίζοντας την κρίσιμη συμβολή τους στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Η Ελλάδα όμως καταργεί και το ελάχιστο των 30 μέτρων. https://news.b2green.gr/44160/κοινή-ανακοίνωση-για-το-νέο-ν-σ-για-τον.

Σου άρεσε το άρθρο, αλλά σου δημιούργησε νέες απορίες;

Έχεις και άλλα ερωτήματα που σε απασχολούν σε σχέση με το Σύνταγμα, τους Θεσμούς, τα δικαιώματα και τη λειτουργία της Δημοκρατίας;

Σχετικά Άρθρα

Ένα ύποπτο κενό στο κράτος δικαίου

Συμβάλλοντας στη συζήτηση για τον ν. 4760/2020 περί μεταγωγής κρατουμένων, που έχει αναζωπυρωθεί τις τελευταίες ημέρες, οι Ανδρέας Τάκης και Θωμάς Ψήμμας αναδεικνύουν το νομικό κενό που προκύπτει και αναζητούν τη βέλτιστη μεθοδολογική επίλυσή του.

Περισσότερα

Θέλεις να μαθαίνεις

πρώτος τα νέα μας;

Αν σε ενδιαφέρει να ενημερώνεσαι άμεσα για τις νέες δημοσιεύσεις και τις δράσεις του Syntagma Watch, τότε εγγράψου στο newsletter μας!

Αυτός ο ιστότοπος για τη διευκόλυνση της λειτουργίας του και προκειμένου να σας παρέχει μια προσωποποιημένη εμπειρία χρησιμοποιεί cookies. Για να ενημερωθείτε για τη χρήση των cookies και τις σχετικές ρυθμίσεις μπορείτε να επιλέξετε εδώ

JOIN THE CLUB!

It’s easy: all we need is your email & your eternal love. But we’ll settle for your email.

Subscribe

* indicates required
Email Format

Please select all the ways you would like to hear from Syntagma Watch:

You can unsubscribe at any time by clicking the link in the footer of our emails. For information about our privacy practices, please visit our website.

We use Mailchimp as our marketing platform. By clicking below to subscribe, you acknowledge that your information will be transferred to Mailchimp for processing. Learn more about Mailchimp's privacy practices here.