Ο Ξενοφών Κοντιάδης υπογραμμίζει τη σημασία της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την εγγύηση ενός δημοκρατικού κράτους δικαίου.

Η Ουγγαρία και η Πολωνία επιβεβαίωσαν τους φόβους ότι ανελεύθερα καθεστώτα που επιβουλεύονται τη δικαστική ανεξαρτησία μπορούν να υπάρξουν ακόμα και στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίς να πτοούνται από τις κυρώσεις εις βάρος τους. Όμως δεν είναι νοητή η εγγύηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των αρχών του δημοκρατικού κράτους δικαίου, αν δεν διασφαλίζεται ταυτόχρονα η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης.

Στην Ελλάδα το μείζον πρόβλημα της δικαιοσύνης δεν είναι η αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας της από τους κυβερνώντες. Τα ανώτατα δικαστήρια διατήρησαν το κύρος τους παρά τη γενικευμένη κρίση θεσμών κατά τη δεκαετία της οικονομικής και εν συνεχεία της πανδημικής κρίσης. Όμως ακόμα και ειρηνοδικεία απέδειξαν ότι έχουν το ανάστημα να αντιτάσσονται σε κρίσιμες πολιτικές αποφάσεις. Η ελληνική δικαιοσύνη, παρά τη βραδυπορία και τις άλλες παθογένειες του δικαστικού συστήματος, δεν αποτελεί πειθήνιο όργανο των κυβερνώντων, ακόμη και όταν αυτοί διαθέτουν ευρύτατη νομιμοποίηση.

Παρ’ όλα αυτά και στη χώρα μας η δικαστική ανεξαρτησία τέθηκε υπό αμφισβήτηση τα προηγούμενα χρόνια, ιδίως με αφορμή την περίφημη υπόθεση των τηλεοπτικών αδειών, καθώς και το σκάνδαλο Novartis. Ασφαλώς τα πλήγματα εις βάρος της δικαστικής ανεξαρτησίας δεν είναι ανάλογα εκείνων που δέχθηκε η δικαιοσύνη σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Είναι ατυχείς οι συγκρίσεις που επιχειρούνται με χώρες όπως η Πολωνία, η Ουγγαρία ή η Τουρκία. Ωστόσο επιτείνει τη θεσμική κρίση που βιώνει η χώρα μας και την απαξίωση τόσο του πολιτικού συστήματος όσο και της δικαστικής εξουσίας, ως του ισχυρότερου αντίβαρου έναντι της εκάστοτε κυβερνητικής πλειοψηφίας.

Η δικαστική ανεξαρτησία συναρτάται με τη διασφάλιση του κύρους των δικαστών και την πειστική τεκμηρίωση των αποφάσεων τους. Είναι επίσης άρρηκτα συνδεδεμένη με την ικανότητα της δικαιοσύνης να επιτελεί τη λειτουργία της με αξιοπιστία. Αφορμή αμφισβήτησης της δικαστικής ανεξαρτησίας αποτελεί η αρμοδιότητα της κυβέρνησης να επιλέγει την ηγεσία των ανωτάτων δικαστηρίων. Η πρόκληση που αντιμετωπίζει η Κυβέρνηση κατά την επιλογή της ηγεσίας της δικαιοσύνης, αν θέλει να κινηθεί εντός της δημοκρατικής μας τάξης, είναι οι επιλογές της να μην κινδυνεύσουν να χαρακτηρισθούν ως αυθαίρετες.

Άρα, οι επιλογές της πρέπει να είναι κατανοητές στον ευρύ νομικό κόσμο, που παρακολουθεί με ενδιαφέρον το θέμα και έχει τη δυνατότητα να τις κρίνει. Αυτό σημαίνει ότι οι επιλογές πρέπει να είναι «αναγνώσιμες», δικαιολογημένες με βάση ένα ευρύτερο consensus για την αξιοσύνη των κρινομένων, με γνώμονα τόσο την αρχαιότητα όσο επίσης το δικαστικό και επιστημονικό έργο που παρήγαγαν και την απήχησή τους στον νομικό κόσμο. Αν οι επιλογές δεν είναι αναγνώσιμες υπό την ανωτέρω έννοια, αν εγείρουν αμφιβολίες ως προς την ακεραιότητα της επιλογής, αν αφήνουν περιθώρια για ερμηνείες παρέμβασης κομματικών, συντεχνιακών ή εξωθεσμικών εν γένει παραγόντων, η εκάστοτε Κυβέρνηση έχει αποτύχει.

Η δικαιοσύνη δεν αποτελεί «θεσμικό εμπόδιο», όπως είχε αποκληθεί παλαιότερα από τους κυβερνώντες, ούτε μηχανισμό δίωξης και «πειθάρχησης» πολιτικών αντιπάλων. Ο ρόλος της είναι να επιλύει τις διαφορές που ανακύπτουν ανάμεσα στους πολίτες και μεταξύ αυτών και του κράτους. Η διασφάλιση του κύρους και της θεσμικής αξιοπιστίας της συνιστά ένα δύσκολο αλλά εφικτό έργο. Κατεξοχήν σε περιόδους που επιβάλλονται περιορισμοί των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, η αδιαμφισβήτητη δικαστική ανεξαρτησία συμβάλλει στη διατήρηση της κοινωνικής ειρήνης.

Ξενοφών Κοντιάδης
Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, Πρόεδρος Ιδρύματος Τσάτσου

Πηγή: Αναδημοσίευση από την εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ (15.12.2021)

Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print

Σου άρεσε το άρθρο, αλλά σου δημιούργησε νέες απορίες;

Έχεις και άλλα ερωτήματα που σε απασχολούν σε σχέση με το Σύνταγμα, τους Θεσμούς, τα δικαιώματα και τη λειτουργία της Δημοκρατίας;

Σχετικά Άρθρα

Μια συζήτηση για τη Διοικητική Δικαιοσύνη & τον δικαστικό συνδικαλισμό με τον Παναγιώτη Δανιά (video-podcast)

Η Διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου & Δικηγόρος, Αλκμήνη Φωτιάδου, συζητά με τον Πρόεδρο της Ένωσης Διοικητικών Δικαστών Ελλάδος, Εφέτη Δ.Δ. Παναγιώτη Δανιά για τον ρόλο και τη λειτουργία της διοικητικής δικαιοσύνης. Μιλούν για τη συνδικαλιστική ιδιότητα του δικαστή, τις διεκδικήσεις του κλάδου, αλλά και τις συνέπειες της πανδημίας στην απονομή δικαιοσύνης.

Περισσότερα

Ο ρόλος του δικαστή στην πανδημία (video-podcast)

Το Syntagma Watch, ανταποκρινόμενο στην ανάγκη για εμπεριστατωμένη ενημέρωση κάθε ενδιαφερόμενου στη δύσκολη αυτή περίοδο της πανδημίας του Κορωνοϊού, ξεκινάει μια σειρά από βίντεο με εξειδικευμένους επιστήμονες, τα οποία επικεντρώνονται σε βασικά θεσμικά και συνταγματικά ζητήματα που εγείρει στη δημόσια σφαίρα η κρίση της πανδημίας.

Περισσότερα

Θέλεις να μαθαίνεις

πρώτος τα νέα μας;

Αν σε ενδιαφέρει να ενημερώνεσαι άμεσα για τις νέες δημοσιεύσεις και τις δράσεις του Syntagma Watch, τότε εγγράψου στο newsletter μας!

Αυτός ο ιστότοπος για τη διευκόλυνση της λειτουργίας του και προκειμένου να σας παρέχει μια προσωποποιημένη εμπειρία χρησιμοποιεί cookies. Για να ενημερωθείτε για τη χρήση των cookies και τις σχετικές ρυθμίσεις μπορείτε να επιλέξετε εδώ

JOIN THE CLUB!

It’s easy: all we need is your email & your eternal love. But we’ll settle for your email.

Subscribe

* indicates required
Email Format

Please select all the ways you would like to hear from Syntagma Watch:

You can unsubscribe at any time by clicking the link in the footer of our emails. For information about our privacy practices, please visit our website.

We use Mailchimp as our marketing platform. By clicking below to subscribe, you acknowledge that your information will be transferred to Mailchimp for processing. Learn more about Mailchimp's privacy practices here.