Είναι συνταγματικό το άρθρο 8 του νομοσχεδίου με τίτλο «Ενσωμάτωση στην εθνική νομοθεσία της Οδηγίας (ΕΕ) 2010/13 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 10ης Μαρτίου 2010 για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παροχή υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων, όπως έχει τροποποιηθεί με την Οδηγία (ΕΕ) 2018/1808 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Νοεμβρίου 2018 και άλλες διατάξεις αρμοδιότητας της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης», που κατατέθηκε στη Βουλή;

Η διάταξη του άρθρου 6 της Οδηγίας έχει ως εξής: «Τα κράτη μέλη μεριμνούν με τα ενδεδειγμένα μέσα ώστε οι υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων που παρέχονται από παρόχους υπό τη δικαιοδοσία τους να μην περιέχουν οποιαδήποτε πρόκληση μίσους βάσει φυλής, φύλου, θρησκείας ή εθνικότητας». Η αρχική της ενσωμάτωση στην ελληνική έννομη τάξη με το υπό συζήτηση σχέδιο νόμου ήγειρε, και δικαίως, προβληματισμό, γιατί προσέθετε στο ως άνω πεδίο και «τη δημόσια πρόσκληση σε τρομοκρατικό έγκλημα», που αφενός δεν προβλεπόταν στην Οδηγία και αφετέρου θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι υπερέβαινε το σκοπό της σχετικής με τα οπτικοακουστικά μέσα ρύθμισης. Ο προβληματισμός αυτός οδήγησε τελικά σε αλλαγή της διατύπωσης του συγκεκριμένου άρθρου.

Ερώτημα Πολίτη:

Είμαι προπτυχιακή φοιτήτρια της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ. Θα ήθελα, παρακαλώ, να μας μιλήσει και να μας αναλύσει κάποιος πιο ειδήμων τη συνταγματικότητα του πολυφημισμένου “τρομονόμου” σχετικά με τη λογοκρισία στα καλλιτεχνικά δημιουργήματα. Ισχύει κάτι τέτοιο; Πρόκειται όντως για λογοκρισία και κατάλυση του συνταγματικού πλαισίου για την ελευθερία του λόγου; Ή η εφαρμογή του θα έγκειται μόνο σε περιπτώσεις (όπως διαβάζω στην Οδηγία) ρητορικής μίσους απέναντι σε μειονότητες;

Απάντηση:

Το εύλογο αυτό ερώτημα εγείρει τρία συνταγματικής φύσης ζητήματα, δυο γενικά και ένα συγκυριακό: το πρώτο έχει να κάνει με τη σχέση «ασφάλειας» και ελευθερίας του Τύπου, το δεύτερο με την ειδικότερη ρύθμιση στο πεδίο των «νέων» μέσων μαζικής ενημέρωσης, δηλαδή του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, και το τρίτο με τον τρόπο ενσωμάτωσης ευρωπαϊκής οδηγίας από τον συγκεκριμένο υπό συζήτηση ελληνικό νόμο.

Ως προς το πρώτο: τόσο η «ασφάλεια», στο πεδίο της οποίας ανήκουν σχετικές με υποκίνηση βίας και αποφυγής εγκληματικών/τρομοκρατικών πράξεων διατάξεις, όσο και η ελευθερία του Τύπου, αποτελούν συνταγματικά προστατευόμενα αγαθά, ίσης μάλιστα αξίας. Η πρώτη με βάση τις γενικότερες συνταγματικές διασφαλίσεις της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας (άρθρο 5) και της ανεμπόδιστης και αποτελεσματικής άσκησης των δικαιωμάτων από τον κάθε πολίτη («κοινωνικό κράτος δικαίου», άρθρο 25), η δεύτερη με βάση τις ειδικές διατάξεις του άρθρου 5Α («κοινωνία της πληροφορίας», που αφορά κατεξοχήν τα «νέα Μέσα») και 14 (ελεύθερη έκφραση δια του Τύπου). Ενδεχόμενες νομοθετικές ρυθμίσεις που «αγγίζουν» τα δύο αυτά συνταγματικά αγαθά οφείλουν να υπακούουν στους κανόνες της αναλογικότητας και της ισορροπίας: δεν επιτρέπεται να πλήττεται ο πυρήνας ούτε του ενός ούτε του άλλου, η δε αναζήτηση της ισορροπίας μπορεί να περνά από αμφίπλευρους περιορισμούς, αλλά εντός των συνταγματικών ορίων (άρθρο 25) και υπέρ του γενικού συμφέροντος.

Ως προς το δεύτερο: η εμφάνιση, εξέλιξη και κυριαρχία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης τα τελευταία χρόνια, το φαινόμενο των «φέικ νιούζ» και γενικώς η επιρροή τους στην εκτύλιξη του δημοκρατικού παιχνιδιού, συμπεριλαμβανομένων των εκλογών, έφεραν στο προσκήνιο τη συζήτηση και την ανάγκη θέσπισης κανόνων στο πεδίο αυτό. Αυτό το σκοπό υπηρετεί η Οδηγία 2010/13 της ΕΕ για τον «συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παροχή υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων (οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων)» που προηγείται του «φαινομένου Τραμπ» αλλά κατέστη ακόμα πιο επίκαιρη μετά από μια σειρά πρόσφατα γεγονότα, στις ΗΠΑ και όχι μόνο, υποκίνησης βίας και μίσους (και) μέσω του διαδικτύου. Την Οδηγία αυτή, με μεγάλη καθυστέρηση, ενσωματώνει αυτές τις μέρες, με το υπό συζήτηση νομοσχέδιο για τα οπτικοακουστικά μέσα, η ελληνική κυβέρνηση.

Η διάταξη του άρθρου 6 της Οδηγίας έχει ως εξής: «Τα κράτη μέλη μεριμνούν με τα ενδεδειγμένα μέσα ώστε οι υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων που παρέχονται από παρόχους υπό τη δικαιοδοσία τους να μην περιέχουν οποιαδήποτε πρόκληση μίσους βάσει φυλής, φύλου, θρησκείας ή εθνικότητας». Η αρχική της ενσωμάτωση στην ελληνική έννομη τάξη με το υπό συζήτηση σχέδιο νόμου ήγειρε, και δικαίως, προβληματισμό, γιατί προσέθετε στο ως άνω πεδίο και «τη δημόσια πρόσκληση σε τρομοκρατικό έγκλημα», που αφενός δεν προβλεπόταν στην Οδηγία και αφετέρου θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι υπερέβαινε το σκοπό της σχετικής με τα οπτικοακουστικά μέσα ρύθμισης. Η έγερση αυτού του ζητήματος οδήγησε τελικά σε αλλαγή της διατύπωσης του συγκεκριμένου άρθρου (8 του νομοσχεδίου), το οποίο διαμορφώθηκε ως εξής: «Οι υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων δεν πρέπει να εμπεριέχουν υποκίνηση σε βία ή μίσος εναντίον ομάδας ανθρώπων ή μέλους ομάδας, ιδίως λόγω φύλου, φυλής, χρώματος, εθνοτικής καταγωγής, ιθαγένειας ή κοινωνικής προέλευσης, γενετικών χαρακτηριστικών, γλώσσας, θρησκείας ή πεποιθήσεων, ιδιότηταςμέλους εθνικής μειονότητας, γέννησης, αναπηρίας, ηλικίας ή σεξουαλικού προσανατολισμού».

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, ήδη η Επιτροπή έχει αναγγείλει νέο και πολύ ευρύτερο «πακέτο» ρύθμισης του πεδίου της πληροφόρησης και παροχής υπηρεσιών μέσω διαδικτύου (Digital Services Act/ DSA ΚΑΙ Digital Markets Act/DMA).

Κώστας Μποτόπουλος
Συνταγματολόγος, Δικηγόρος           

Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print

Σου άρεσε το άρθρο, αλλά σου δημιούργησε νέες απορίες;

Έχεις και άλλα ερωτήματα που σε απασχολούν σε σχέση με το Σύνταγμα, τους Θεσμούς, τα δικαιώματα και τη λειτουργία της Δημοκρατίας;

Σχετικά Άρθρα

Η συνεχής φορολογική αναπροσαρμογή αντιβαίνει στο πνεύμα της οικονομικής ισότητας;

Η συνεχής φορολογική αναπροσαρμογή, η συνεχής, δηλαδή εισαγωγή νέων, αποσπασματικών ρυθμίσεων που εν μέρει καταργούν τις προηγούμενες, εν μέρει τις διατηρούν και που καταλαμβάνουν μία μερίδα των διοικουμένων και αφήνουν έξω άλλη που τελεί υπό σχεδόν πανομοιότυπη πραγματική και νομική κατάσταση, σαφώς και παραβιάζουν την ισότητα απέναντι στον νόμο και την ισότητα ενώπιον των φορολογικών βαρών.

Περισσότερα

Η ακροτελεύτια διάταξη του Συντάγματος: Μπορεί να ενεργοποιηθεί με την επίκληση απώλειας οικονομικής ανεξαρτησίας της χώρας; Μπορεί να θεμελιώσει δικαίωμα οπλοφορίας;

Η αντίσταση ως έκφραση συνταγματικού πατριωτισμού είναι θεμιτή αλλά δεν μπορεί να εκδηλωθεί με κάθε μέσο. Η αναλογικότητα παραμένει ένα χρήσιμο εργαλείο για την επίλυση συνταγματικών διλημμάτων. Τα ζητήματα οικονομικής ανεξαρτησίας της χώρας δεν στοιχειοθετούν απόπειρα βίαιης κατάλυσης του πολιτεύματος. Το «κάθε μέσο» που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο πολίτης σε περίπτωση βίαιης κατάλυσης του πολιτεύματος δεν δίνει βάση για την προληπτική προμήθεια όπλων, ώστε να βρίσκονται στη διάθεση των πολιτών σε περίπτωση βίαιης κατάλυσης του Συντάγματος.

Περισσότερα

Το Συνταγματικό δικαστήριο θα έπρεπε να υπάρχει στην Ελλάδα ως θεσμός;

Η συζήτηση για την μεταβολή του συστήματος ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων απασχολεί τον αναθεωρητικό νομοθέτη και την επιστήμη κάθε φορά που ξεκινάει μία αναθεωρητική διαδικασία.

Περισσότερα