Διαβάζοντας ένα εξαιρετικό άρθρο του D. Baranger[1] για το τι σημαίνει από συνταγματικής άποψης η αδυναμία συγκέντρωσης της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας από το κόμμα του Προέδρου Μακρόν, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι η Γαλλία ξαναμαθαίνει πώς λειτουργεί το κοινοβουλευτικό πολίτευμα – επιστρέφοντας άραγε στον τρόπο λειτουργίας της IVης Δημοκρατίας;
Στο νέο ρευστό σκηνικό δεν υπάρχει ούτε σύμπτωση πλειοψηφιών (προεδρικής και κοινοβουλευτικής), όπως ήταν ο στόχος της αναθεώρησης του 2000 και του νόμου του 2001 που εναρμόνισαν τους εκλογικούς κύκλους, ούτε όμως συγκατοίκηση με μία στέρεα κοινοβουλευτική πλειοψηφία άλλης παράταξης. Προκύπτει, επομένως, μία ενδιάμεση κατάσταση, σε ένα σύστημα που κινείται μεταξύ κοινοβουλευτικού και προεδρικού πολιτεύματος.
Αφενός, το γαλλικό πολίτευμα δεν γνωρίζει την αρχή της δεδηλωμένης ούτε επιβάλλει την αναζήτηση ψήφου εμπιστοσύνης στην Κυβέρνηση – δεν υπάρχει δηλαδή investiture du gouvernement par l‘Assemblée. Αφετέρου, λειτουργεί στη βάση της πολιτικής ευθύνης της Κυβέρνησης ενώπιον της Βουλής, η οποία μπορεί να ζητηθεί είτε από την ίδια την Κυβέρνηση ρητά (άρθρο 49 παρ. 1 Συντάγματος του 1958) είτε εμμέσως (άρθρο 49 παρ. 3 Σ) είτε κατόπιν υποβολής πρότασης δυσπιστίας (άρθρο 49 παρ. 2 Σ). Άρα είναι σε κάθε περίπτωση νοητός ο διορισμός μίας Κυβέρνησης που ενδεχομένως δεν διαθέτει τη στήριξη του Κοινοβουλίου, αλλά αρύεται τη νομιμοποίησή της μόνο εκ του γεγονότος της προεδρικής εκλογής. Αρκεί βέβαια η (τεκμαιρόμενη;) στήριξη να μην αμφισβητηθεί εμπράκτως, όπως φαίνεται πάντως ότι θα συμβεί τις επόμενες ημέρες.
Και στο μυαλό όλων, η ακυβερνησία, παρότι βέβαια το Σύνταγμα του 1958 παρέχει και άλλα μέσα διακυβέρνησης πλην της ψήφισης νόμων από το Κοινοβούλιο. Ταυτόχρονα, στον ορίζοντα διαφαίνεται ίσως η προεδρική διάλυση της Βουλής (άρθρο 12 παρ. 1 Σ), η οποία όμως ανάλογα του πόσο σύντομα θα συμβεί, ενέχει το ρίσκο να μην επιλύσει ουδόλως, αλλά να οξύνει κατά πολύ το πολιτικό ζήτημα, αφού πλέον η Εθνοσυνέλευση δεν θα μπορεί να διαλυθεί κατά τον επόμενο χρόνο (άρθρο 12 παρ. 4 Σ).
Σε κάθε περίπτωση, όπως υποστηρίζει και ο Baranger, η «υπερπροεδρική» ερμηνεία του Συντάγματος, την οποία προώθησε στην προηγούμενη θητεία του ο Μακρόν, δεν φαίνεται να μπορεί να επιβιώσει στη νέα πολιτική πραγματικότητα. Θα έχει ενδιαφέρον να δούμε πώς θα επιλέξει να κινηθεί στην πορεία: προεδρικά, εμμένοντας στη δική του ανάγνωση των εξουσιών και του ρόλου του και διαλύοντας τη Βουλή, ή κοινοβουλευτικά, σχηματίζοντας μία κυβέρνηση (ενδεχομένως με άλλον Πρωθυπουργό ή Υπουργούς) που θα επιδιώξει να δελεάσει το κόμμα της δεξιάς (LR) ή κόμματα της κεντροαριστεράς (PS-Οικολόγοι), τουλάχιστον να δώσουν ψήφο ανοχής; Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι πολιτικο-συνταγματικές εξελίξεις θα τρέχουν με ταχύτατους ρυθμούς τον επόμενο καιρό και θα τις παρακολουθούμε φυσικά με ιδιαίτερη προσοχή.
Αποστόλης Βλαχογιάννης
Διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου
Υποσημειώσεις:
[1] Denis Baranger, “Ni fait majoritaire, ni cohabitation: la cinquième République dans le monde d’après… “, 24.06.2022, διαθέσιμο στο: https://blog.juspoliticum.com/2022/06/24/ni-fait-majoritaire-ni-cohabitation-la-cinquieme-republique-dans-le-monde-dapres-par-denis-baranger/?fbclid=IwAR0RmAy2Lbi5JwnbvLMNmn4AOCKVZNWD4Us0n9gqLZvO-fcpXfciKLjNtFY#_ftnref3.
