Στον κοινοβουλευτισμό, η Κυβέρνηση, η οποία διορίζεται από τον αρχηγό του κράτους, οφείλει να έχει την εμπιστοσύνη της Βουλής. Εάν ο πρωθυπουργός παραιτηθεί, συμπαρασύρει το σύνολο της κυβέρνησής του.

Ο κοινοβουλευτισμός είναι το σύστημα διακυβέρνησης, στο οποίο η Κυβέρνηση εξαρτάται από την εμπιστοσύνη της Βουλής. Στο Σύνταγμά μας (άρθρο 84) η Κυβέρνηση οφείλει να ζητήσει εντός 15 ημερών από την ορκωμοσία του Πρωθυπουργού ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. Η Κυβέρνηση παραμένει στην εξουσία, εάν υπερψηφιστεί από 151 βουλευτές ως κυβέρνηση πλειοψηφίας ή ως κυβέρνηση μειοψηφίας, με τη λεγόμενη «ψήφο ανοχής», αν υπερψηφιστεί τουλάχιστον από 120 βουλευτές. Επίσης, η Βουλή, μετά από πρόταση 50 βουλευτών, μπορεί να αποσύρει την εμπιστοσύνη της από την Κυβέρνηση με πλειοψηφία 151 βουλευτών.

Στις ιστορικές της απαρχές βασική αρμοδιότητα της Βουλής ήταν η εξουσία επί του προϋπολογισμού. Η Βουλή ενέκρινε, δηλαδή, ή όχι τα έξοδα της Κυβέρνησης, στην πραγματικότητα της βασιλικής εξουσίας, μια που η Βουλή δημιουργήθηκε ως μέσο περιορισμού της εξουσίας του Βασιλιά από τα ανερχόμενα αστικά στρώματα. Γι’ αυτό άλλωστε, πρωταρχική αρμοδιότητα της Βουλής υπήρξε η επιβολή φόρων.

Τα πρώτα βήματα και το ξένο παράδειγμα

Στη Μεγάλη Βρετανία, η οποία μπορεί να υπερηφανεύεται για το αρχαιότερο Κοινοβούλιο, προς τα μέσα του 18ου αιώνα, έκανε τα πρώτα της βήματα η κοινοβουλευτική αρχή. Το 1742, ο Πρωθυπουργός Sir Robert Walpole παραιτήθηκε υπό την απειλή διαδικασίας μομφής  (impeachment) από τη Βουλή των Κοινοτήτων. Μάλιστα, δεν είναι τυχαίο ότι ο Walpole υπήρξε ο πρώτος Πρωθυπουργός που επέλεξε να είναι μέλος της Βουλής των Κοινοτήτων και όχι των Λόρδων και υπήρξε πολύ ενεργός κοινοβουλευτικός. Στη διακυβέρνηση Walpole εντοπίζονται τα πρώτα στοιχειώδη της κοινοβουλευτικής διακυβέρνησης, δηλαδή η εξάρτηση του Πρωθυπουργού από τη Βουλή, καθώς μέχρι τότε ο διορισμός του Πρωθυπουργού θεωρείτο προνομία του Στέμματος. Ωστόσο, η παραίτησή του Walpole δεν συμπαρέσυρε την κυβέρνησή του. Αντίθετα, ο θεσμός της συλλογικής πλέον ευθύνης της Κυβέρνησης έκανε την εμφάνισή του μόλις το 1834, όταν ο Πρωθυπουργός Sir Robert Peel παραιτήθηκε μαζί με την Κυβέρνησή του. Με λίγα λόγια, στον κοινοβουλευτισμό, η Κυβέρνηση, η οποία διορίζεται από τον αρχηγό του κράτους, οφείλει να έχει την εμπιστοσύνη της Βουλής. Εάν ο πρωθυπουργός παραιτηθεί, συμπαρασύρει το σύνολο της κυβέρνησής του. Αυτές είναι οι δύο βασικές αρχές του κοινοβουλευτισμού.

Το πολίτευμα των Ηνωμένων Πολιτειών, παρά το ότι διακρίνεται για τον βαρύνοντα ρόλο του Κογκρέσου στην άσκηση της νομοθετικής λειτουργίας (ας σημειωθεί ότι ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής δεν έχει νομοθετική πρωτοβουλία, παρά μόνο νομοθετική αρνησικυρία), είναι προεδρικό πολίτευμα, καθώς ο Πρόεδρος εκλέγεται από τον λαό και δεν οφείλει να απολαμβάνει την εμπιστοσύνη του Κογκρέσου. Το γαλλικό πολίτευμα χαρακτηρίζεται ως ημιπροεδρικό, καθώς, αν και διαθέτει Κυβέρνηση εξαρτώμενη από τη Βουλή, ο ρόλος της επισκιάζεται από τις αυξημένες αρμοδιότητες του άμεσα εκλεγόμενου Προέδρου.

Η Αρχή της Δεδηλωμένης

Η εξάρτηση της Κυβέρνησης από τη Βουλή θα πρέπει να διακριθεί από την αρχή της δεδηλωμένης ως ειδικότερης αρχής, η οποία στη χώρα μας αποτελεί δεσμευτικό κανόνα του Συντάγματος που τυποποιείται στο άρθρο 37. Σύμφωνα με την αρχή της δεδηλωμένης, ο αρχηγός του κράτους οφείλει να διορίζει Πρωθυπουργό ή να δίνει εντολή σχηματισμού Κυβέρνησης στον αρχηγό του κόμματος που διαθέτει την (απόλυτη ή σχετική αντίστοιχα) κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η αρχή αυτή στη χώρα μας ξεκίνησε την «καριέρα» της από τον λόγο του θρόνου του Γεωργίου Α’ με συγγραφέα του τον Χαρίλαο Τρικούπη το 1875. Σε άλλα κοινοβουλευτικά συστήματα η αρχή της δεδηλωμένης παραμένει συνθήκη του πολιτεύματος και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διατηρεί κάποια ευχέρεια ως προς την επιλογή του πρωθυπουργού, όπως για παράδειγμα στην Ιταλία.  Ωστόσο, τον τελικό και αποφασιστικό λόγο έχει η Βουλή.

Βασιλική Χρήστου
Διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου

* Φωτογραφία: Γιώργης Γερόλυμπος.  

Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print

Σου άρεσε το άρθρο, αλλά σου δημιούργησε νέες απορίες;

Έχεις και άλλα ερωτήματα που σε απασχολούν σε σχέση με το Σύνταγμα, τους Θεσμούς, τα δικαιώματα και τη λειτουργία της Δημοκρατίας;

Σχετικά Άρθρα

Η περίοδος της απόλυτης Μοναρχίας (1833-1843)

Ο Όθωνας, ο οποίος έφθασε στο Ναύπλιο το 1833 με την υποστήριξη των προστάτιδων δυνάμεων (Μεγάλης Βρετανίας, Γαλλίας και Ρωσίας) ανακηρύχθηκε «ελέω Θεού Βασιλεύς της Ελλάδος» και το ελληνικό κράτος κληρονομική (όχι όμως και συνταγματική) μοναρχία, το ανεξάρτητο «Βασίλειο της Ελλάδος». Μάλιστα, το ανεφάρμοστο Ηγεμονικό» Σύνταγμα του 1832 του επέτρεψε να βασιλεύσει στην Ελλάδα για περισσότερο από μια δεκαετία ως απόλυτος μονάρχης, χωρίς συνταγματικούς περιορισμούς.

Περισσότερα

Τι είναι το Σύνταγμα;

Σύνταγμα είναι ο ανώτατος νόμος της Πολιτείας: από ουσιαστική άποψη, λόγω της μεγάλης σημασίας των διατάξεων του, οι οποίες περιλαμβάνουν τους βασικούς κανόνες της πολιτικής αντιπαράθεσης και της κοινωνικής συμβίωσης γενικότερα. Γι’ αυτό επηρεάζουν περισσότερο από κάθε άλλη ρύθμιση τη ζωή των πολιτών.

Περισσότερα

Θέλεις να μαθαίνεις

πρώτος τα νέα μας;

Αν σε ενδιαφέρει να ενημερώνεσαι άμεσα για τις νέες δημοσιεύσεις και τις δράσεις του Syntagma Watch, τότε εγγράψου στο newsletter μας!

Αυτός ο ιστότοπος για τη διευκόλυνση της λειτουργίας του και προκειμένου να σας παρέχει μια προσωποποιημένη εμπειρία χρησιμοποιεί cookies. Για να ενημερωθείτε για τη χρήση των cookies και τις σχετικές ρυθμίσεις μπορείτε να επιλέξετε εδώ

JOIN THE CLUB!

It’s easy: all we need is your email & your eternal love. But we’ll settle for your email.

Subscribe

* indicates required
Email Format

Please select all the ways you would like to hear from Syntagma Watch:

You can unsubscribe at any time by clicking the link in the footer of our emails. For information about our privacy practices, please visit our website.

We use Mailchimp as our marketing platform. By clicking below to subscribe, you acknowledge that your information will be transferred to Mailchimp for processing. Learn more about Mailchimp's privacy practices here.