Ακόμα και ένα λιγότερο καλό (κατά την αντίληψή του καθενός από εμάς) Σύνταγμα οφείλουμε να το σεβόμαστε και να μην το παραβιάζουμε. Είναι το κοινωνικό μας συμβόλαιο και η εγγύηση ύπαρξης μιας στοιχειώδους κοινωνικής ειρήνης και πολιτισμένης συμβίωσης μεταξύ μας.

Το ερώτημα αυτό προκαλεί ένα άλλο, προκριματικό, πιο ουσιώδες και κρίσιμο ερώτημα: ποιό Σύνταγμα είναι κακό και ποιά είναι τα κριτήρια για να κάνουμε μια τέτοια διάκριση;

Η λειτουργία του Συντάγματος

Τα Συντάγματα από τότε που εμφανίστηκαν, κυρίως με την αμερικανική και γαλλική επανάσταση, έχουν τον χαρακτήρα ενός δεσμευτικού για όλους, χωρίς εξαίρεση, τους πολίτες συμβολαίου, το οποίο θέτει τους βασικούς κανόνες οργάνωσης του κράτους, τον τρόπο ανάδειξης των οργάνων που ασκούν την εξουσία, εμποδίζει τη συγκέντρωση της εξουσίας στα ίδια πρόσωπα, κατοχυρώνει τις θεμελιώδεις ελευθερίες και τα ανθρώπινα  δικαιώματα  και τέλος, προστατεύει τις μειονότητες ή τις μειοψηφίες.

Έτσι, τα Συντάγματα κατοχυρώθηκαν ιστορικά ως κείμενα, τα οποία δεν καθορίζουν μόνο τη δομή της εξουσίας με στόχο να υπάρχει μια σταθερότητα στην πολιτική ζωή και να μην επιλύονται οι κοινωνικές διαφορές με τη βία ή με βάση το αυθαίρετο καπρίτσιο του ηγεμόνα, αλλά επιτελούν και μια ιδεολογική αποστολή: την αποτελεσματική κατοχύρωση της αρχής της πλειοψηφίας και του κράτους δικαίου. Ως εργαλείο οργάνωσης της πολιτείας υιοθετήθηκαν σιγά σιγά από σχεδόν όλα τα κράτη του πλανήτη. Ωστόσο, δεν επιτελούν όλα την ιδεολογική λειτουργία, για την οποία έγινε λόγος πιο πάνω.

Πολλά από αυτά είναι κομμένα και ραμμένα στα μέτρα της εξουσίας και δεν κατοχυρώνουν ή, το συνηθέστερο, δεν κατοχυρώνουν αποτελεσματικά ούτε την αρχή της πλειοψηφίας, ούτε τις θεμελιώδεις ελευθερίες. Πολλοί φτάνουν στο σημείο να μην αναγνωρίζουν καν τον όρο Σύνταγμα σε τέτοια κείμενα. Ωστόσο, δεν παύουν παρά ταύτα να είναι όλα Συντάγματα.

Είναι «κακά» αυτά τα Συντάγματα; 

Εκτός από ακραίες περιπτώσεις, που είναι μάλλον σπάνιες στον πλανήτη (π.χ. και η Βόρεια Κορέα ή το Τουρκμενιστάν έχουν συνταγματικό χάρτη), τα περισσότερα Συντάγματα περιέχουν – τουλάχιστον στα χαρτιά – τις ρυθμίσεις που  καλύπτουν, με περισσότερη ή λιγότερη επιτυχία, όλες τις λειτουργίες τις οποίες καλείται ιστορικά να επιτελέσει ένα Σύνταγμα. Είναι δε άλλο το ζήτημα το ποια είναι η πραγματικότητα επί του εδάφους και πώς λειτουργεί στην πράξη η Δημοκρατία και το κράτος δικαίου.

Επομένως, θα μπορούσε να πει κάποιος ότι κακό είναι ένα Σύνταγμα, όταν στο ίδιο του το κείμενο τίθενται αδικαιολόγητοι περιοριστικοί όροι στην κατανομή της εξουσίας σε περισσότερους από έναν φορείς της ή/και στην άσκηση των  θεμελιωδών ελευθεριών. Ωστόσο, η κρίση αυτή είναι εξόχως υποκειμενική και δύσκολα θα μπορούσε να βρεθεί ένα αντικειμενικά αποδεκτό μέτρο κατάταξης σε μια υποθετική κλίμακα συνταγματικής επιτυχίας ή αποτυχίας.  

Αυτό οδηγεί, περαιτέρω, στο συμπέρασμα ότι και ένα λιγότερο καλό (κατά την αντίληψή του καθενός από εμάς) Σύνταγμα οφείλουμε να το σεβόμαστε και να μην το παραβιάζουμε. Είναι το κοινωνικό μας συμβόλαιο και η εγγύηση ύπαρξης μιας  στοιχειώδους κοινωνικής ειρήνης και πολιτισμένης συμβίωσης μεταξύ μας.

Η υποκειμενική κρίση για τον προσδιορισμό του «κακού» Συντάγματος

Η παραβίαση και η υπονόμευση ενός έστω όχι καλού ή δυσλειτουργικού Συντάγματος, στο όνομα της επίτευξης ακόμη και ενός οφθαλμοφανώς καλύτερου, έχει τεράστιο κόστος, μεγαλύτερο από το κόστος του σεβασμού του και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε εμφύλιες συγκρούσεις. Αυτό βέβαια, δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να επισημαίνουμε και να στηλιτεύουμε τις ατέλειες ενός συνταγματικού χάρτη και να επιδιώκουμε ένα δημόσιο διάλογο, με σκοπό την αναθεώρησή του, δηλαδή την αλλαγή του, με σεβασμό όμως, των διαδικασιών που το ίδιο προβλέπει.

Όταν πάλι πρόκειται για ένα δεσποτικό συνταγματικό κείμενο που και τυπικά  «αποθεώνει» τις εξουσίες αυτού που τις κατέχει και δεν επιτρέπει την με νόμιμα μέσα αλλαγή του – κάτι που είναι μάλλον σπάνιο – τότε (και μόνο τότε) δεν μένει άλλος δρόμος από την ανοικτή αμφισβήτηση και παραβίασή του. Εκεί, ο μόνος δρόμος που απομένει σε κάθε δημοκράτη πολίτη, είναι η προσπάθεια ανατροπής αυτού που πράγματι είναι  το προβληματικό στην πολιτεία. Και αυτό είναι κυρίως το αυταρχικό πολιτικό καθεστώς, του οποίου το «Σύνταγμα» είναι απλό φύλλο συκής.

Χρήστος Ράμμος
Επίτιμος Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print

Σου άρεσε το άρθρο, αλλά σου δημιούργησε νέες απορίες;

Έχεις και άλλα ερωτήματα που σε απασχολούν σε σχέση με το Σύνταγμα, τους Θεσμούς, τα δικαιώματα και τη λειτουργία της Δημοκρατίας;

Σχετικά Άρθρα

Οι όροι κράτος και πολιτεία

Τόσο ο όρος κράτος όσο και ο όρος πολιτεία δημιουργήθηκαν ως χαρακτηρισμοί της έννομης συμβίωσης του ανθρώπου. Πολλές φορές η χρήση των όρων γίνεται ως εάν να επρόκειτο για συνώνυμα. Η ιστορία όμως των όρων αυτών αναδεικνύει θεμελιώσεις μεταξύ τους διαφορές.

Περισσότερα

Πώς λειτουργούν τα κοινωνικά δικαιώματα;

Τα κοινωνικά δικαιώματα υποχρεώνουν το κράτος να διασφαλίζει στους πολίτες ορισμένα κοινωνικά αγαθά. Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από μια σειρά δημόσιων συστημάτων (θεσμών, δημόσιων υπηρεσιών) με αποστολή την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών στους πολίτες. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η καθολικότητα πρόσβασης στις σχετικές υπηρεσίες. Τι είναι αυτό, λοιπόν, που μας συγκροτεί ως κοινωνία αλληλεγγύης;

Περισσότερα

Στη Δημοκρατία η πλειοψηφία επιβάλλει τη βούλησή της;

Η Δημοκρατία δεν είναι μόνο η αρχή της πλειοψηφίας. Ως αναπόσπαστο μέρος της φέρει τους θεσμούς του κράτους δικαίου που έχουν ενσωματωθεί σε όλα τα δημοκρατικά Συντάγματα. Μεταξύ αυτών η διάκριση των εξουσιών και κυρίως η κατοχύρωση των μειοψηφιών και των μειονοτήτων, μέσω των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών. Συνεπώς, στη Δημοκρατία μπορεί η πλειοψηφία να είναι παντοδύναμη;

Περισσότερα

Θέλεις να μαθαίνεις

πρώτος τα νέα μας;

Αν σε ενδιαφέρει να ενημερώνεσαι άμεσα για τις νέες δημοσιεύσεις και τις δράσεις του Syntagma Watch, τότε εγγράψου στο newsletter μας!

Αυτός ο ιστότοπος για τη διευκόλυνση της λειτουργίας του και προκειμένου να σας παρέχει μια προσωποποιημένη εμπειρία χρησιμοποιεί cookies. Για να ενημερωθείτε για τη χρήση των cookies και τις σχετικές ρυθμίσεις μπορείτε να επιλέξετε εδώ

JOIN THE CLUB!

It’s easy: all we need is your email & your eternal love. But we’ll settle for your email.

Subscribe

* indicates required
Email Format

Please select all the ways you would like to hear from Syntagma Watch:

You can unsubscribe at any time by clicking the link in the footer of our emails. For information about our privacy practices, please visit our website.

We use Mailchimp as our marketing platform. By clicking below to subscribe, you acknowledge that your information will be transferred to Mailchimp for processing. Learn more about Mailchimp's privacy practices here.