Πώς μπορώ να εκφράσω την αντίθεσή μου σε μια απόφαση της Πολιτείας που με αφορά;

Το «κράτος δικαίου» είναι άξιο της ονομασίας του μονάχα εάν οπλίζει θεσμικά τον καθένα και την καθεμιά μας με τη δυνατότητα να στραφούμε σε αρμόδιες Αρχές έτσι ώστε να πετύχουμε να αναγνωριστούν ως τέτοιες οι αυθαίρετες αποφάσεις της διοίκησης και, στο μέτρο του νομίμως δυνατού, να αλλάξουν.

Οι σύγχρονες πολιτείες δικαίου, ούτε λίγο ούτε πολύ, θεσμοθετούν τη δυσπιστία προς τους ασκούντες την κρατική εξουσία. Η τήρηση του δικαίου είναι κάτι που βαραίνει πρωτίστως τα εκάστοτε όργανα της πολιτείας: αφενός υπό την έννοια ότι είναι αυτά που επιβαρύνονται με τη μέριμνα ώστε κανείς να μην εξαιρείται από το σεβασμό των νόμων· αφετέρου και κυρίως, διότι ο σεβασμός αυτός αξιώνεται και για όσους πολίτες καταλαμβάνουν θέσεις εξουσίας. Η ενάσκηση εξουσίας – πρέπει να – προσδιορίζεται και περιορίζεται από κανόνες δικαίου, ως προς τους οποίους όλοι, ακόμα και οι εκάστοτε κρατούντες, στέκουν ανεξαίρετα ίσοι («αρχή του κράτους δικαίου»).

Όλα τα παραπάνω βέβαια στερούνται νοήματος εάν ο πολίτης δεν είναι σε θέση να αντιταχθεί σε τυχόν αυθαίρετες αποφάσεις της κυβέρνησης και των διοικητικών υπηρεσιών που τον αφορούν. Το «κράτος δικαίου» είναι άξιο της ονομασίας του μονάχα εάν οπλίζει θεσμικά τον καθένα και την καθεμιά μας με τη δυνατότητα να στραφούμε σε αρμόδιες Αρχές έτσι ώστε να πετύχουμε να αναγνωριστούν ως τέτοιες οι αυθαίρετες αποφάσεις της διοίκησης και, στο μέτρο του νομίμως δυνατού, να αλλάξουν.

Δικαιώματα των πολιτών για προσφυγή σε διοικητικές και δικαστικές Αρχές

Συγκεκριμένα, ως πολίτες έχουμε το δικαίωμα να καταφύγουμε είτε σε διοικητικές, είτε σε ανεξάρτητες δικαστικές Αρχές. Το Σύνταγμα κι οι νόμοι της ελληνικής Πολιτείας προβλέπουν σε γενικές γραμμές τα εξής:

  • Οι διοικούμενοι έχουν το δικαίωμα να υποβάλλουν γραπτώς τα παράπονά τους στους ανά περίπτωση αρμόδιους φορείς (άρθρο 10 του Συντάγματος, «δικαίωμα αναφοράς στις Αρχές»)· η υποχρέωση, τότε, των Αρχών είναι να απαντούν σύντομα κι αιτιολογημένα. Οι αναφορές αυτές, περαιτέρω, είναι δυνατό να έχουν ως αίτημά τους την επανεξέταση μιας δυσμενούς για τον διοικούμενο διοικητικής πράξης (λ.χ. για ένα διοικητικό πρόστιμο ή ένα φορολογικό βάρος που του έχει επιβληθεί) και να ζητούν ακύρωση ή τροποποίησή της. Αποκαλούνται στην περίπτωση αυτή «διοικητικές προσφυγές».
  • Ο κάθε πολίτης έχει, περαιτέρω, δικαίωμα να καταφύγει στα δικαστήρια (άρθρο 20 του Συντάγματος, «δικαίωμα δικαστικής προστασίας»), εν προκειμένω ζητώντας να διαγνωσθεί κατά πόσον μια ενέργεια, πράξη ή παράλειψη του κράτους – εδώ, η έννοια σημαίνει τη δημόσια διοίκηση – ζημιώνει με παράνομο τρόπο τα δικαιώματα και θεμιτά συμφέροντά του (άρθρα 94-95 του Συντάγματος, «δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των διοικητικών πράξεων» ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας και των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων).
  • Προβλέπεται, σε κάθε περίπτωση, η δυνατότητα ατομικής προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, εκ μέρους του διοικούμενου που θεωρεί ότι η συμπεριφορά του κράτους θίγει τα θεμελιώδη του δικαιώματα – που κατοχυρώνονται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου – και έχει εξαντλήσει τις δυνατότητες καταφυγής του στα ελληνικά δικαστήρια. Υπό τις οικείες προϋποθέσεις και για τις περιπτώσεις που ορίζει το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μπορεί άλλωστε να προσφύγει και στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.     
  • Δεν θα πρέπει να παραγνωριστεί, εξάλλου, το δικαίωμα του καθενός και της καθεμιάς να καταφύγουν στο Συνήγορο του Πολίτη, ο οποίος έχει βάσει νόμου ιδρυθεί ως ανεξάρτητη διοικητική Αρχή, και έχει ως αποστολή του την έρευνα των πράξεων (ή παραλείψεων) ή ενεργειών των οργάνων της διοίκησης, που επιδρούν επιβλαβώς στα δικαιώματα και έννομα συμφέροντα των πολιτών.

Ο επιφανής Γερμανός φιλόσοφος Ιμμάνουελ Καντ είχε κάποτε γράψει ότι το δίκαιο πρέπει να κρατιέται σεβαστό και αξιότιμο, οσεσδήποτε θυσίες κι εάν κοστίσει αυτό, ειδικά «στην εξουσία» (Προς την Αιώνια Ειρήνη, 1794). Οι πολιτείες και το δίκαιο τους μπορεί από τότε να έχουν προοδεύσει. Τούτο, όμως, δεν αρκεί για να περιοριστεί η δυσπιστία μας προς την εκάστοτε εξουσία ή η πίστη μας προς την ειδικότερή της ευθύνη. Απεναντίας, μας καλεί στο να τις προβάλλουμε με ακόμη εντονότερη ισχύ.

Μήτας Στέργιος
Λέκτορας στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Λευκωσίας

Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print

Σου άρεσε το άρθρο, αλλά σου δημιούργησε νέες απορίες;

Έχεις και άλλα ερωτήματα που σε απασχολούν σε σχέση με το Σύνταγμα, τους Θεσμούς, τα δικαιώματα και τη λειτουργία της Δημοκρατίας;

Σχετικά Άρθρα

Δημοψήφισμα: Ακούει Κανείς;

Επειδή το πολίτευμά μας είναι αντιπροσωπευτικό, οι εκλογές για την ανάδειξη των βουλευτών αποτελούν τον κανόνα, ενώ τα δημοψηφίσματα την εξαίρεση. Παρόλα αυτά το Σύνταγμά μας προβλέπει δύο είδη δημοψηφισμάτων: το «κυβερνητικό» και το «κοινωνικό». Το αποτέλεσμά του είναι συμβουλευτικό ή δεσμευτικό;

Περισσότερα

Τι είναι το Σύνταγμα;

Σύνταγμα είναι ο ανώτατος νόμος της Πολιτείας: από ουσιαστική άποψη, λόγω της μεγάλης σημασίας των διατάξεων του, οι οποίες περιλαμβάνουν τους βασικούς κανόνες της πολιτικής αντιπαράθεσης και της κοινωνικής συμβίωσης γενικότερα. Γι’ αυτό επηρεάζουν περισσότερο από κάθε άλλη ρύθμιση τη ζωή των πολιτών.

Περισσότερα

Είμαστε υποχρεωμένοι ως δημοκρατικό κράτος δικαίου να δεχόμαστε τους πρόσφυγες; Ισχύει το ίδιο για τους μετανάστες;

Σήμερα μέρος της Ευρώπης λέει πως «για να μην αναπτύσσεται η ακροδεξιά δεν θα πρέπει να έχουμε πρόσφυγες». Και ενώ ενίοτε είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τους μετανάστες από τους πρόσφυγες, το μεταναστευτικό και το προσφυγικό έχουν γίνει σημεία αιχμής του λόγου των χώρων που επιβουλεύονται τον δημοκρατικό – φιλελεύθερο χαρακτήρα των πολιτευμάτων μας.

Περισσότερα

Θέλεις να μαθαίνεις

πρώτος τα νέα μας;

Αν σε ενδιαφέρει να ενημερώνεσαι άμεσα για τις νέες δημοσιεύσεις και τις δράσεις του Syntagma Watch, τότε εγγράψου στο newsletter μας!

Αυτός ο ιστότοπος για τη διευκόλυνση της λειτουργίας του και προκειμένου να σας παρέχει μια προσωποποιημένη εμπειρία χρησιμοποιεί cookies. Για να ενημερωθείτε για τη χρήση των cookies και τις σχετικές ρυθμίσεις μπορείτε να επιλέξετε εδώ

JOIN THE CLUB!

It’s easy: all we need is your email & your eternal love. But we’ll settle for your email.

Subscribe

* indicates required
Email Format

Please select all the ways you would like to hear from Syntagma Watch:

You can unsubscribe at any time by clicking the link in the footer of our emails. For information about our privacy practices, please visit our website.

We use Mailchimp as our marketing platform. By clicking below to subscribe, you acknowledge that your information will be transferred to Mailchimp for processing. Learn more about Mailchimp's privacy practices here.