Το Σύνταγμα του 1844 ήταν ένα συμβόλαιο ανάμεσα στο μονάρχη και το Έθνος («Σύνταγμα-συνάλλαγμα») και εγκαθίδρυσε εκ νέου το πολίτευμα της συνταγματικής μοναρχίας. Όπως όλα τα ελληνικά Συντάγματα και αυτό υιοθετούσε την αρχή της διάκρισης των εξουσιών και περιλάμβανε τον κατάλογο των βασικών θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών, ωστόσο αναγνώριζε στο μονάρχη εκτεταμένες αρμοδιότητες.

Η της Τρίτης Σεπτεμβρίου εν Αθήναις Εθνική των Ελλήνων Συνέλευσις αποτέλεσε όχι μόνο το σώμα που κατήρτισε το Σύνταγμα του 1844, αλλά και το βήμα από όπου εξαγγέλθηκε από τον Ιωάννη Κωλέττη η πολιτική πρόταση της «Μεγάλης Ιδέας», η οποία επρόκειτο να δεσπόσει στον εθνικό βίο μέχρι το 1922. Ο Κριμαϊκός Πόλεμος (1853-1856) προκάλεσε νέα έξαρση των εθνικών πόθων, με αποτέλεσμα να εκδηλωθούν επαναστατικά κινήματα στη Μακεδονία, την Ήπειρο και τη Θεσσαλία. Ο Κριμαϊκός Πόλεμος σηματοδότησε την χρεοκοπία των 3 ξενικών κομμάτων (φιλοαγγλικού, φιλογαλλικού, φιλορωσικού) και άνοιξε το δρόμο για την ανάδυση νέων πολιτικών δυνάμεων.

Το Σύνταγμα που προήλθε το Μάρτιο του 1844 από τις εργασίες του Σώματος με την ονομασία «Η της Τρίτης Σεπτεμβρίου εν Αθήναις Εθνική των Ελλήνων Συνέλευσις» ήταν, από συνταγματικής απόψεως, μια συνταγματική συνθήκη, με άλλα λόγια, ένα συμβόλαιο ανάμεσα στο μονάρχη και το Έθνος («Σύνταγμα-συνάλλαγμα»). Το Σύνταγμα αυτό εγκαθίδρυσε εκ νέου το πολίτευμα της συνταγματικής μοναρχίας και είχε ως πρότυπά του κυρίως το γαλλικό Σύνταγμα του 1830 και το βελγικό Σύνταγμα του 1831.

Στο πλαίσιο του πολιτεύματος που καθιέρωνε το Σύνταγμα του 1844, προβλεπόταν η ύπαρξη δύο νομοθετικών σωμάτων, της Βουλής και της Γερουσίας. Όπως όλα τα ελληνικά Συντάγματα, το Σύνταγμα του 1844 υιοθετούσε την αρχή της διάκρισης των εξουσιών και περιλάμβανε τον κατάλογο των βασικών θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών.

Οι εκτεταμένες αρμοδιότητες του μονάρχη

Ο νέος συνταγματικός χάρτης, αποτελώντας ένα σύμφωνο ανάμεσα στο μονάρχη και το Έθνος, αναγνώριζε στον τελευταίο εκτεταμένες αρμοδιότητες. Ο Βασιλιάς διέθετε το δικαίωμα της νομοθετικής πρωτοβουλίας, καθώς επίσης και την αρμοδιότητα διορισμού των μελών της Γερουσίας και των δικαστικών λειτουργών.

Το Σύνταγμα του 1844 υιοθετούσε τη μοναρχική αρχή, καθώς ο μονάρχης αποτελούσε το φορέα της κυριαρχίας, αναγνωριζόμενος ως το ανώτατο όργανο του κράτους και ως ο αρχηγός της εκτελεστικής εξουσίας˙ η νομοθετική εξουσία ανήκε επίσης στο Βασιλιά – ο οποίος είχε και την αρμοδιότητα κύρωσης των νόμων- από κοινού με τα δύο νομοθετικά σώματα, τη Βουλή και τη Γερουσία. Οι βουλευτές, οι οποίοι δε μπορούσαν να είναι λιγότεροι από 80, εκλέγονταν για τριετή θητεία με καθολική ψηφοφορία. Οι γερουσιαστές διορίζονταν από το Βασιλιά ισοβίως και ο αριθμός τους είχε οριστεί στους 27, αν και αυτός ο αριθμός μπορούσε να αυξηθεί, εφόσον παρίστατο ανάγκη και κατά βούληση του μονάρχη, αλλά δεν μπορούσε να υπερβεί το ήμισυ του αριθμού των βουλευτών.

Καθιερωνόταν η ευθύνη των υπουργών για τις πράξεις του Βασιλιά, ο οποίος τους διόριζε και τους έπαυε. Η δικαιοσύνη απέρρεε από το Βασιλιά και απονεμόταν εν ονόματί του από τους δικαστές, οι οποίοι διορίζονταν από το μονάρχη.

Τέλος, η ίδια Συνέλευση ψήφισε τον εκλογικό νόμο της 18ης Μαρτίου 1844. Ο νόμος αυτός υπήρξε ο πρώτος εκλογικός νόμος στην Ευρώπη που καθιέρωσε -ουσιαστικώς- την καθολική ψηφοφορία (για τον άρρενα μόνο πληθυσμό).

Η έξωση του Βασιλιά

Παρά το γεγονός ότι ο Όθωνας είχε αποδεχθεί την εγκαθίδρυση συνταγματικού πολιτεύματος, δεν είχε γνήσια πρόθεση να το σεβαστεί και παραβιάζοντας τόσο το πνεύμα όσο και το γράμμα του Συντάγματος, προσπάθησε να συγκεντρώσει όσο περισσότερη πολιτική εξουσία μπορούσε. Ο μονάρχης δε σεβάστηκε ούτε καν τις συνταγματικές διατάξεις που του παραχωρούσαν ευρείες εξουσίες. Προσπαθώντας να επιβάλλει τις προσωπικές πολιτικές του, αποξενώθηκε τελικά από τον ελληνικό λαό και το διογκούμενο κύμα δυσαρέσκειας κατέληξε στην έξωση του Βασιλιά.

Τη νύχτα της 10ης Οκτωβρίου 1862, η πολιτική αναταραχή εξελίχθηκε σε εξέγερση, η οποία ανάγκασε τον Όθωνα να παραιτηθεί και να εγκαταλείψει τη χώρα. Με νέα απόφαση των Μεγάλων Δυνάμεων, ένας Δανός πρίγκιπας επιβλήθηκε ως νέος Βασιλιάς. Ο Γεώργιος Α’, «Βασιλιάς των Ελλήνων» (και όχι πλέον της Ελλάδος), βασίλευσε από το 1863 έως το 1913, ενώ η δυναστεία του επρόκειτο να βασιλεύσει, με διαλείμματα, έως την οριστική κατάργηση της μοναρχίας το 1974.

Πηγή: Τα Ελληνικά Συντάγματα και η Ιστορία τους (1797-1875), Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου – Ίδρυμα Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου, Αθήνα 2012.

Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print

Σου άρεσε το άρθρο, αλλά σου δημιούργησε νέες απορίες;

Έχεις και άλλα ερωτήματα που σε απασχολούν σε σχέση με το Σύνταγμα, τους Θεσμούς, τα δικαιώματα και τη λειτουργία της Δημοκρατίας;

Σχετικά Άρθρα

Τι σημαίνει κήρυξη της χώρας σε κατάσταση πολιορκίας;

Ο θεσμός της κατάστασης πολιορκίας σε μέρος ή στο σύνολο της επικράτειας μπορεί να εφαρμοστεί τόσο σε περίπτωση εσωτερικής απειλής όσο και σε περίπτωση πολέμου και εξωτερικής απειλής της χώρας. Ο εκτελεστικός του Συντάγματος νόμος (566/1977) τίθεται σε εφαρμογή εφόσον υπάρξει απόφαση της Βουλής, που λαμβάνεται μετά από πρόταση της Κυβέρνησης και με την αυξημένη πλειοψηφία των 180 βουλευτών.

Περισσότερα

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι διακοσμητικός σε ένα δημοκρατικό κράτος δικαίου;

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι ο εκπρόσωπος του ελληνικού κράτους απέναντι σε άλλα κράτη, αλλά οι συνταγματικές αρμοδιότητές του είναι στην πραγματικότητα περιορισμένες. Παρόλα αυτά επιτελεί έναν θεμελιώδη ενοποιητικό ρόλο εντός της πολιτείας.

Περισσότερα

Γιατί απαγορεύονται τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια στην Ελλάδα;

Ενώ η εκπαίδευση δεν αποτελεί μια συνηθισμένη υπηρεσία ώστε να αφεθεί στο «αόρατο χέρι» της αγοράς, η αναντίρρητη ωστόσο ανάγκη για αυξημένη δημόσια μέριμνα, στο όνομα του κοινωνικού αγαθού της παιδείας και του θεμελιώδους δικαιώματος στην εκπαίδευση, δεν προϋποθέτει αναγκαστικά τη δημιουργία κρατικού μονοπωλίου.

Περισσότερα