Μπορεί αυτή η ιστορία του Brexit να είναι ένας αυτοκτονικός παραλογισμός, μπορεί το βρετανικό πολιτικό σύστημα να διατηρεί διάφορους θεσμικούς αρχαϊσμούς και αναχρονιστικές γραφικότητες, όμως η ζωντάνια, τα αντανακλαστικά, ο αυτοσεβασμός και οι αποτελεσματικές παρεμβάσεις των θεσμών της χώρας αυτής καθώς και η υψηλή εκτίμηση που τρέφει σε αυτούς η βρετανική κοινωνία είναι άξια θαυμασμού. Αναφέρομαι κυρίως στο Κοινοβούλιο και στην δικαστική εξουσία.
Τα αντίβαρα εξουσίας
Ένα Κοινοβούλιο που είναι πραγματικά κυρίαρχο και λειτουργεί έτσι αδιάλειπτα επί αιώνες και μάλιστα χωρίς την κατοχύρωση ενός γραπτού τυπικού Συντάγματος. Που δεν λειτουργεί ως παράρτημα του κόμματος που ασκεί την εξουσία. Σε ποια άλλη χώρα θα είχε αυτονομηθεί ένα Κοινοβούλιο με τέτοιο τρόπο από κομματικές πειθαρχίες και σκοπιμότητες και θα είχε επιβάλει με τέτοια επιμονή στον πρωθυπουργό της χώρας την αυστηρή τήρηση κανόνων πολιτικής συνέπειας και θα τον είχε αποτρέψει τόσο αποτελεσματικά από αυθαιρεσίες;
Και μια Δικαιοσύνη, η οποία δεν χαρακτηρίζει ανέλεγκτες δικαστικά κυβερνητικές πράξεις (actes de gouvernement) πολιτικές επιλογές, όπως π.χ. η πέραν των συνταγματικών εθίμων και με αντιθεσμικό στόχο διακοπή των εργασιών του Κοινοβουλίου από τον πρωθυπουργό. Μια Δικαιοσύνη που είναι έτοιμη, όπως ένα Δικαστήριο της Σκωτίας, να επιβάλει στον πρωθυπουργό να εφαρμόσει την απόφαση του Κοινοβουλίου, να ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση την παράταση της προθεσμίας για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τους όρους αποχώρησης της χώρας από αυτήν.
Πραγματικά, λοιπόν, αντίβαρα εξουσίας (checks and balances). Και η μη συμμόρφωση σε αποφάσεις Δικαστηρίου (του όποιου Δικαστηρίου) συνιστά το ποινικό αδίκημα του contempt of court. Δεν εξαιρείται δε κανείς, ούτε ο πρωθυπουργός της χώρας.
Στις χώρες του ηπειρωτικού δικαίου ένας τέτοιος δικαστικός ακτιβισμός θα χαρακτηρίζονταν κυβέρνηση των δικαστών (gouvernement des juges), αντίθετη στην λαϊκή κυριαρχία. Όμως στις χώρες του Common Law η επέμβαση του δικαστή όταν διαταράσσεται η ισορροπία των θεσμών (ή όταν αλλοιώνονται και γίνεται καταχρηστική χρήση τους) και η απαρέγκλιτη εφαρμογή των δικαστικών αποφάσεων θεωρούνται αυτονόητες εκδηλώσεις του Κράτους Δικαίου (rule of law).
Έννομη τάξη και Αγγλοσάξονες
Δεν ισχυρίζομαι ότι το Common Law είναι καλύτερο ως δικαιϊκό σύστημα από το ηπειρωτικό ευρωπαϊκό δίκαιο. Δεν υπάρχουν τέλεια συστήματα και όλα έχουν τα ελαττώματά τους και τις ελλείψεις τους. Διαφορετικά το καθένα. Και κάθε χώρα έχει το σύστημα που ταιριάζει στην Ιστορία της και την παράδοσή της.
Απλώς αυτό που πάντα θαυμάζω στους Αγγλοσάξονες είναι ότι δεν στηρίζουν την έννομη τάξη τους σε βαρύγδουπες αρχές ή σε φλύαρα κανονιστικά κείμενα, αλλά στην πρακτική και επί του εδάφους εφαρμογή του ιδανικού του Μontesquieu (….il faut que par la disposition des choses le pouvoir arrête le pouvoir….).
Δεν έχει καμία (ή έχει ελάχιστη) σημασία το ποιοι ασκούν την εξουσία. Και οι “άγγελοι” όταν ασκούν την εξουσία μπορεί να γίνουν “δαίμονες”. Σημασία έχει να ελέγχεται αποτελεσματικά και να “φρενάρεται” η όποια εξουσία.
Χρήστος Ράμμος
Πρόεδρος της Αρχής Διασφαλίσεως Απορρήτου των Επικοινωνιών
Πρώην Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας
