Παρόλο που το σώμα μάς ανήκει και, από μια φιλελεύθερη οπτική, έχουμε τη δυνατότητα να το διαθέτουμε όπως θέλουμε, στην πραγματικότητα δεν αποκτάμε ποτέ την πλήρη κυριότητά του, αλλά την «επικαρπία» του, μια περιορισμένη δηλαδή ελευθερία χρήσης του.

Η αυτοδιάθεση του σώματος είναι μια βασική έκφανση της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητάς μας (άρθρο 5 παρ. 1 του Συντάγματος) και της προσωπικής μας αυτονομίας (βλ. και άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου), σύμφωνα με την οποία έχουμε το δικαίωμα να παρουσιαζόμαστε στους άλλους όπως το επιθυμούμε και να ακολουθούμε το δικό μας σχέδιο ζωής. Τα όρια όμως της ελευθερίας μας δεν είναι πάντα σαφή και ξεκάθαρα, καθώς οφείλουμε να μην παραβιάζουμε το Σύνταγμα, τα δικαιώματα των τρίτων και τα χρηστά ήθη.

Έτσι, παρότι το σώμα μάς ανήκει και από μια φιλελεύθερη οπτική έχουμε τη δυνατότητα να το διαθέτουμε όπως θέλουμε, στην πραγματικότητα δεν αποκτάμε ποτέ την πλήρη κυριότητά του, αλλά την «επικαρπία» του, μια περιορισμένη δηλαδή ελευθερία χρήσης του. Κι αυτό γιατί το Κράτος και το Δίκαιο το θεωρούν αναπαλλοτρίωτο και μη εμπορεύσιμο, άμεσα συναρτώμενο με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Η διαχείριση του σώματος σύμφωνα με το Δίκαιο

Έτσι, η διαχείριση του σώματος δεν εξαρτάται – και καλώς – αποκλειστικά από την ατομική μας βούληση, καθώς αυτό θα συνεπαγόταν τη δυνατότητά μας να το «εκχωρήσουμε» πλήρως, παράλογα και καταχρηστικά για οποιονδήποτε προσωπικό σκοπό, πράγμα που το Δίκαιο δεν μπορεί εξ ορισμού να ανεχθεί. Και αυτό γιατί το τελευταίο έχει ως βασικό στόχο την προστασία της ζωής και της ακεραιότητάς μας, όπως και τη συνοχή του κοινωνικού ιστού.

Αυτές ακριβώς τις υψηλές αξίες διαφυλάσσουν οι νομικοί κανόνες που απαγορεύουν αυστηρά τη διάθεση των οργάνων του σώματος για οικονομικά και εμπορικά οφέλη (π.χ. εμπορία οργάνων) και την επιτρέπουν μόνο για θεραπευτικούς σκοπούς. Ως εκ τούτου, η αρχή της συναίνεσής μας, η οποία ισχύει για μια σειρά πράξεων σωματικής αυτοδιάθεσης, όπως για παράδειγμα τη δωρεά οργάνων ή τη χρήση του γενετικού υλικού ή την αποδοχή ή απόρριψη μιας ιατρικής θεραπείας, υποχωρεί όταν προσβάλλονται ή απειλούνται θεμελιώδεις αξίες της έννομης τάξης μας, όπως η ιερή αξία της ζωής και οι βασικές κοινωνικές μας πεποιθήσεις και ηθικές αξίες. Και αυτό γιατί το σώμα δεν μπορεί ποτέ να υποβιβαστεί σε ένα απλό και αναλώσιμο αντικείμενο.

Ειδικότερα, για τη μεταμόσχευση και τη δωρεά οργάνων δεν απαιτείται πλέον η ρητή, αλλά η εικαζόμενη συναίνεση του θανόντος, με την αίρεση της συγκατάθεσης της οικογένειάς του, ενώ για τη μετά θάνατο δωρεά του σώματος μας στην επιστήμη, το ισχύον Δίκαιο παραμένει μάλλον πιο επιφυλακτικό, καθώς ο δότης πρέπει να έχει αποστείλει σχετική δήλωση στα ανατομεία των ιατρικών σχολών.

Γιώργος Καραβοκύρης
Επίκουρος Καθηγητής Νομικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print

Σου άρεσε το άρθρο, αλλά σου δημιούργησε νέες απορίες;

Έχεις και άλλα ερωτήματα που σε απασχολούν σε σχέση με το Σύνταγμα, τους Θεσμούς, τα δικαιώματα και τη λειτουργία της Δημοκρατίας;

Σχετικά Άρθρα

Τι είναι η Δημοκρατία; Προϋποθέσεις Συγκρότησης και Κατευθυντήριες Αρχές

Η Δημοκρατία είναι ένα σύστημα διακυβέρνησης που διέπεται από ορισμένες συγκροτησιακές προϋποθέσεις (η έννοια του ελεύθερου, της αναγνώρισης του «άλλου», η έννοια του ανθρώπου) και κατευθυντήριες αρχές (φιλελεύθερη αρχή και δημοκρατική αρχή).

Περισσότερα

Σε τι διαφέρει η φιλελεύθερη Δημοκρατία από ένα αυταρχικό καθεστώς;

Συστατικά στοιχεία της φιλελεύθερης Δημοκρατίας είναι η κατοχύρωση δημοκρατικών διαδικασιών μέσω της αναγνώρισης πολιτικών δικαιωμάτων σε όλους ανεξαιρέτως τους πολίτες καθώς και η βαρύνουσα θέση που καταλαμβάνει η αρχή της διάκρισης των εξουσιών, με έμφαση στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης. Ωστόσο, σήμερα πλέον βάλλεται και εκ των έσω και εκ των έξω.

Περισσότερα

Πώς μπορώ να εκφράσω την αντίθεσή μου σε μια απόφαση της Πολιτείας που με αφορά;

Το «κράτος δικαίου» είναι άξιο της ονομασίας του μονάχα εάν οπλίζει θεσμικά τον καθένα και την καθεμιά μας με τη δυνατότητα να στραφούμε σε αρμόδιες Αρχές έτσι ώστε να πετύχουμε να αναγνωριστούν ως τέτοιες οι αυθαίρετες αποφάσεις της διοίκησης και, στο μέτρο του νομίμως δυνατού, να αλλάξουν.

Περισσότερα

Θέλεις να μαθαίνεις

πρώτος τα νέα μας;

Αν σε ενδιαφέρει να ενημερώνεσαι άμεσα για τις νέες δημοσιεύσεις και τις δράσεις του Syntagma Watch, τότε εγγράψου στο newsletter μας!

Αυτός ο ιστότοπος για τη διευκόλυνση της λειτουργίας του και προκειμένου να σας παρέχει μια προσωποποιημένη εμπειρία χρησιμοποιεί cookies. Για να ενημερωθείτε για τη χρήση των cookies και τις σχετικές ρυθμίσεις μπορείτε να επιλέξετε εδώ

JOIN THE CLUB!

It’s easy: all we need is your email & your eternal love. But we’ll settle for your email.

Subscribe

* indicates required
Email Format

Please select all the ways you would like to hear from Syntagma Watch:

You can unsubscribe at any time by clicking the link in the footer of our emails. For information about our privacy practices, please visit our website.

We use Mailchimp as our marketing platform. By clicking below to subscribe, you acknowledge that your information will be transferred to Mailchimp for processing. Learn more about Mailchimp's privacy practices here.