Η αναγγελθείσα από τον Πρωθυπουργό συνταγματική αναθεώρηση αναμένεται να θίξει 70 άρθρα του ισχύοντος Συντάγματος, βασίζεται όμως σε 6 κεντρικούς άξονες, που μάλλον έχουν το μεγαλύτερο πολιτικό ενδιαφέρον και που αφορούν την αναθεώρηση των αντίστοιχων άρθρων, ήτοι των άρθρων 86 (για την ποινική ευθύνη των Υπουργών), 90 παρ. 5 (για την ανάδειξη της ηγεσίας των Ανωτάτων Δικαστηρίων και της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου), 16 παρ. 5 και 8 (για την ίδρυση και λειτουργία ιδιωτικών Πανεπιστημίων), 24 (περιβάλλον και κλιματική αλλαγή), 103 παρ. 4 (αξιολόγηση και άρση μονιμότητας δημοσίων υπαλλήλων) και 30 παρ. 1 (θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας). Κατά την γνώμη μου είναι επιτακτική η αναθεώρηση των τριών πρώτων άρθρων, αναγκαία του τέταρτου, αμφιλεγόμενη με μεγάλη περίσκεψη η αναθεώρηση του πέμπτου και μη ενδεικνυόμενη η αναθεώρηση του έκτου.
Η χρήση και εφαρμογή των άρθρων 86 και 90 παρ. 5 Συν από την εκάστοτε κοινοβουλευτική (στην πραγματικότητα κυβερνητική) πλειοψηφία και την εκάστοτε κυβέρνηση αντίστοιχα υπήρξε τραυματική και επιβάλλει την αναθεώρησή τους. Το μεν άρθρο 86 Συν πρέπει να αναθεωρηθεί προς την κατεύθυνση της απεμπλοκής της Βουλής από την διαδικασία διενέργειας προκαταρκτικής εξέτασης και άσκησης ποινικής δίωξης και ανάθεσής της σε συλλογικό (κατά προτίμηση τριμελές) όργανο αποτελούμενο εξ ανωτάτων ή/και ανωτέρων Εισαγγελέων, το δε άρθρο 90 παρ. 5 Συν επιβάλλεται να τροποποιηθεί προς την κατεύθυνση της ανάθεσης της αρμοδιότητας του ορισμού της ηγεσίας των Ανωτάτων Δικαστηρίων από την Κυβέρνηση στην Ολομέλεια της Βουλής (και όχι σε όργανο μεταβαλλόμενης σύνθεσης όπως η Διάσκεψη των Προέδρων) με αυξημένη πλειοψηφία των 3/5 του όλου αριθμού των Βουλευτών, με την έκφραση γνώμης (μη δεσμευτικής) από τις Ολομέλειες των οικείων Ανωτάτων Δικαστηρίων και με ασφαλιστική δικλείδα σε περίπτωση μη επίτευξης συμφωνίας με αυτήν την πλειοψηφία την απόφαση του Προέδρου της Δημοκρατίας.
Το δε άρθρο 16 παρ. 5 και 8 Συν έχει καταστεί από πολλού χρόνου παρωχημένο, αναχρονιστικό και ανορθολογικό λόγω των κοινωνικών, οικονομικών και νομικών εξελίξεων κυρίως σε επίπεδο Ενωσιακού δικαίου κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Όσον αφορά το περιβάλλον κι εδώ οι εξελίξεις όσον αφορά την κλιματική αλλαγή αλλά και άλλες, επιβάλλουν την προσαρμογή του άρθρου 24 Συν σε αυτές. Δεν ισχύει το ίδιο κατ’ ανάγκην για την αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων και την σύνδεσή τους με την μονιμότητα. Η αξιολόγηση ισχύει σε επίπεδο κοινού δικαίου και είναι ένας θετικός θεσμός. Ζητούμενο είναι η εφαρμογή της στην πράξη λόγω της άρνησης των δημοσίων υπαλλήλων και των συνδικαλιστικών τους φορέων. Τι θα προσφέρει περισσότερο το Σύνταγμα σε έναν θεσμό που δεν μπορεί να εφαρμοστεί όπως πρέπει λόγω της άρνησης των αξιολογουμένων; Θα τους τρομάξει μήπως η συνταγματική της κατοχύρωση; Η σύνδεσή της με την άρση της μονιμότητας θα ξυπνήσει μνήμες παρελθουσών εποχών όταν οι δημόσιοι υπάλληλοι απολύονταν για κομματικούς λόγους, αν και οι καιροί αυτοί έχουν παρέλθει. Οπωσδήποτε χρειάζεται προσοχή και περίσκεψη σε ένα τέτοιο αναθεωρητικό διάβημα.
Τέλος, η καθιέρωση εξαετούς θητείας για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας χωρίς δυνατότητα επανεκλογής είναι κάτι που δεν συναντάται αλλού (με την εξαίρεση ίσως κάποιων χωρών της Λατινικής Αμερικής που έχουν προεδρικό σύστημα) και έχει ως πολιτικό περίγυρο την δύσκολη θέση που βρέθηκε ο σημερινός Πρωθυπουργός δύο φορές, τόσο το 2020 όσο και το 2025 να εξηγήσει στους εκάστοτε ΠτΔ ότι δεν θα τους ξαναπροτείνει για επανεκλογή στο αξίωμα. Εκεί, όμως, που πραγματικά θα κριθεί η συνταγματική αναθεώρηση είναι στην ειλικρίνειά της, στο κατά πόσο δηλ. θα είναι αναθεώρηση βαθειάς τομής με δομικά χαρακτηριστικά ή απλά επικοινωνιακή εξυπηρέτηση κομματικών συμφερόντων της συγκυρίας. Εκεί η ευθύνη τόσο του κυβερνώντος κόμματος (κυρίως) όσο και των κομμάτων της Αντιπολίτευσης είναι μεγάλη.
Χαράλαμπος Τσιλιώτης, Αναπληρωτής Καθηγητής Συνταγματικού και Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Μέλος Επιτροπής Συνταγματικών Δικαιωμάτων ΔΣΑ, Δικηγόρος
Πηγή: Αναδημοσίευση από την Απογευματινή της Κυριακής 8.2.2026
