Τα Συντάγματα των Επτανήσων (1800-1817)

Τα Συντάγματα των Επτανήσων διακρίνονταν για τον ολιγαρχικό τους χαρακτήρα, καθώς όλα λίγο-πολύ στηρίζονταν στην τοπική αριστοκρατία, ωστόσο, δεν στερούνταν φιλελεύθερου προσανατολισμού. Η σημασία τους έγκειται στο ότι αποτέλεσαν σημαντικά στοιχεία εμπλουτισμού του πολιτειολογικού προβληματισμού στον προεπαναστατικό ελλαδικό χώρο.

Η συνταγματική εμπειρία των Επτανήσων διαμορφώθηκε σε συνάρτηση με την πολυκύμαντη ιστορική τους πορεία στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα. Τα Επτάνησα δεν ακολούθησαν την τύχη του μεγαλύτερου τμήματος του ελληνικού χώρου, στο οποίο σταδιακά επιβλήθηκε η οθωμανική κυριαρχία, αλλά γνώρισαν αλλεπάλληλους κυρίαρχους οι οποίοι, σε διαφορετικό βαθμό, άφησαν τη σφραγίδα τους στην πολιτιστική εξέλιξη των νησιών: Βενετοί, Δημοκρατικοί Γάλλοι, Ρωσοτούρκοι, Αυτοκρατορικοί Γάλλοι και Βρετανοί.

Στη διάρκεια της προεπαναστατικής περιόδου (19ος αιώνας) τα Επτάνησα αποτέλεσαν, λόγω των ιδιαίτερων ιστορικών συνθηκών που είχαν διαμορφωθεί σε αυτά, το μοναδικό τμήμα (υπό ξένη κυριαρχία) του ελληνισμού που απέκτησε πείρα συνταγματικής διακυβέρνησης.

Τα τέσσερα ανεφάρμοστα συνταγματικά κείμενα στην περίοδο της ρωσοτουρκικής προστασίας

Οι απαρχές της συνταγματικής διακυβέρνησης των Επτανήσων συνδέονται με τη ρωσοτουρκική παρουσία στο χώρο αυτό, η οποία είχε διαδεχθεί τους Δημοκρατικούς Γάλλους. Στη διάρκεια αυτής της περιόδου συντάχθηκαν τέσσερα συνταγματικά κείμενα. Πρόκειται ειδικότερα για:

  • Το Σύνταγμα του 1800, το οποίο εδραζόταν στη συναφθείσα κατά το ίδιο έτος σχετική Συνθήκη μεταξύ Ρωσίας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το Σύνταγμα αυτό, γνωστό και ως «Βυζαντινό Πολίτευμα», καθιέρωνε ειδικό καθεστώς για κάθε ένα από τα νησιά.
  • Το «Σχέδιο Συντάγματος της Έντιμης Αντιπροσωπείας» (1801), η αποδοχή του οποίου βεβαιωνόταν εγγράφως από τους 14 «Δεπουτάτους της τάξεως των ούτω λεγομένων ευγενών».
  • Το «Σύνταγμα της Επτανήσου Πολιτείας» (1803), το μόνο από τα επτανησιακά Συντάγματα που καταρτίστηκε με σχετικά δημοκρατική διαδικασία˙ με πολλές από τις διατάξεις του προστατεύονταν οι ατομικές ελευθερίες.
  • Το «Σχέδιο Αναθεώρησης της Συνταγματικής Πράξης της Επτανήσου Πολιτείας» (1806), απότοκο της άρνησης της Ρωσίας να προβεί στην επικύρωση του Συντάγματος του 1803.

Εν τέλει, τα παραπάνω συνταγματικά κείμενα δεν έτυχαν εφαρμογής για λόγους που σχετίζονταν με την πολιτική συγκυρία της εποχής. Σε κάθε περίπτωση, η ανακατάληψη των νησιών από τους Γάλλους το 1807, επί Ναπολέοντος, κατέστησε οριστικώς ανεφάρμοστα τα συνταγματικά σχεδιάσματα της περιόδου της ρωσοτουρκικής προστασίας.

Το Σύνταγμα στην εποχή της βρετανικής προστασίας

Στη συγκυρία της εκδίωξης των αυτοκρατορικών Γάλλων από τα Επτάνησα και της κατάληψής τους από τους Βρετανούς, ανάγεται η εκπόνηση ενός σύντομου συνταγματικού κειμένου τοπικής εμβέλειας, του «Προσωρινού Σχεδίου της Κυβερνήσεως των Κυθήρων» (1809).

Το Σύνταγμα που ίσχυσε στα Επτάνησα μετά την επιβολή της βρετανικής προστασίας (1815), ήταν εκείνο που καταρτίστηκε το 1817 από τον Ύπατο Αρμοστή Thomas Maitland και επικυρώθηκε από το Βρετανό Πρίγκιπα Γεώργιο. Το «Σύνταγμα των Ηνωμένων Κρατών των Ιονίων Νήσων» προέβλεπε τη συγκρότηση 6μελούς Γερουσίας και νομοθετικής Βουλής με 42 μέλη. Η πραγματική εξουσία, ωστόσο, βρισκόταν στα χέρια του «Λόρδου Ύπατου Αρμοστή του Προστάτη Ηγεμόνα», ο οποίος διέθετε δικαίωμα αρνησικυρίας (veto). Το Σύνταγμα του 1817 ίσχυσε, υφιστάμενο κατά καιρούς τροποποιήσεις (1836, 1842, 1848, 1849), έως το 1864, οπότε τα Επτάνησα ενσωματώθηκαν στον εθνικό κορμό.

Αναμφίβολα, τα Συντάγματα των Επτανήσων διακρίνονταν για τον ολιγαρχικό τους χαρακτήρα, καθώς όλα στηρίζονταν κατά το μάλλον ή ήττον στην τοπική αριστοκρατία. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, δεν στερούνταν φιλελεύθερου προσανατολισμού. Σε κάθε περίπτωση, αποτέλεσαν σημαντικά στοιχεία εμπλουτισμού του πολιτειολογικού προβληματισμού στον προεπαναστατικό ελλαδικό χώρο.

Βυζαντινό Σύνταγμα Επτανήσου Πολιτείας

Στη συγκρότηση της «Επτανήσου Πολιτείας» σημαντικός ήταν ο ρόλος του Αντώνιου-Μαρία Καποδίστρια (Κέρκυρα, 1741-1821), πατέρα του Ιωάννη Καποδίστρια. Επιφανής νομικός και πολιτικός, συνέβαλε στην επεξεργασία και την επικύρωση από τους συμμάχους ηγεμόνες του «Βυζαντινού» Συντάγματος της Επτανήσου. Διορίστηκε εντεταλμένος («Αυτοκρατορικός Επίτροπος») του Σουλτάνου στα Ιόνια Νησιά για την εφαρμογή του νέου πολιτεύματος. Διετέλεσε κατά την περίοδο 1803-1807 Πρόεδρος (Έφορος) της «Γενικής Τιμητείας», που ήταν το ανώτατο δικαστικό αξίωμα της εποχής του.

Πηγή: Τα Ελληνικά Συντάγματα και η Ιστορία τους (1797-1875), Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου – Ίδρυμα Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου, Αθήνα 2012.

Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print
Share on facebook
Share on twitter
Share on email
Share on print

Σου άρεσε το άρθρο, αλλά σου δημιούργησε νέες απορίες;

Έχεις και άλλα ερωτήματα που σε απασχολούν σε σχέση με το Σύνταγμα, τους Θεσμούς, τα δικαιώματα και τη λειτουργία της Δημοκρατίας;

Σχετικά Άρθρα

Είναι μεγάλος ο αριθμός των 300 βουλευτών;

Σε μια περίοδο συνεχώς διογκούμενης αμφισβήτησης της κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας και με δεδομένη την οικονομική ύφεση το τελευταίο διάστημα εξελίσσεται μια συζήτηση, σε διεθνές επίπεδο, για το εάν είναι αναγκαία και εφικτή η προσαρμογή του πολιτικού συστήματος στις νέες οικονομικές συνθήκες, χωρίς, ωστόσο, να αποδυναμώνεται η ίδια η αντιπροσωπευτική αρχή.

Περισσότερα

Αποσπάσματα από την εκπομπή της ΕΡΤ Ριμέικ: Προλογίζει η Ρένα Θεολογίδου

Προσπαθώ να γράψω εδώ και μέρες αυτό το σημείωμα για το Δημήτρη Τσάτσο. Το αρχίζω και το αφήνω. Πατάω το play, τον ακούω και όλα γίνονται δυσκολότερα. Γιατί διαπιστώνω πόσο πολύ μου λείπουν οι ώρες των συνεντεύξεων και ακόμα περισσότερο η συνάντηση και η συζήτηση που γινόταν 2-3 μέρες νωρίτερα για να δούμε πώς θα οργανωθεί η συμμετοχή του σχετικά με το θέμα της εκπομπής.

Περισσότερα

Ποιος εγγυάται την τήρηση του Συντάγματος;

Όλα τα κρατικά όργανα έχουν την υποχρέωση τήρησης του Συντάγματος με τη Δικαιοσύνη να διασφαλίζει πρωτίστως την τήρησή του μέσω του ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων. Οι πολίτες ως εγγυητές της συνταγματικής νομιμότητας έχουν την υποχρέωση να σέβονται και να τηρούν το Σύνταγμα καθώς και να αντιστέκονται με κάθε μέσο στην περίπτωση βίαιης κατάλυσης της συνταγματικής τάξης.

Περισσότερα

Θέλεις να μαθαίνεις

πρώτος τα νέα μας;

Αν σε ενδιαφέρει να ενημερώνεσαι άμεσα για τις νέες δημοσιεύσεις και τις δράσεις του Syntagma Watch, τότε εγγράψου στο newsletter μας!

Αυτός ο ιστότοπος για τη διευκόλυνση της λειτουργίας του και προκειμένου να σας παρέχει μια προσωποποιημένη εμπειρία χρησιμοποιεί cookies. Για να ενημερωθείτε για τη χρήση των cookies και τις σχετικές ρυθμίσεις μπορείτε να επιλέξετε εδώ

JOIN THE CLUB!

It’s easy: all we need is your email & your eternal love. But we’ll settle for your email.

Subscribe

* indicates required
Email Format

Please select all the ways you would like to hear from Syntagma Watch:

You can unsubscribe at any time by clicking the link in the footer of our emails. For information about our privacy practices, please visit our website.

We use Mailchimp as our marketing platform. By clicking below to subscribe, you acknowledge that your information will be transferred to Mailchimp for processing. Learn more about Mailchimp's privacy practices here.